• Հայերեն
  • Русский

Ջոն Բուլլիտտ. Պատասխաններ Ձեր հարցերին

                                  Պատասխաններ  Ձեր  հարցերին

                  Թարգմանչի և խմբագրի կողմից
Այս հրապարակման համար մենք որպես հիմք վերցրել ենք Ջոն Բուլլիտտի “Frequently Asked Questions about Buddhism”նյութը  Access to insight  կայքից:Մենք վերամշակել ենք տեքստը որոշ  մասերում,որպեսզի  այն  համապատասխանի  ԱՊՀ-ի տարածքի ընթերցողների իրականությանը:
     Անգլերենից  ռուսերեն  թարգմանիչ՝ Pavel Bure ,խմբագիր՝Դմիտրի Իվախնենկո:
Արդեն մի քանի տարի ես ստանում  եմ էլեկտրոնային փոստով բազմաթիվ հաղորդագրություններ բուդհայականության հիմնական դրույթների մասին հարցերով: Այստեղ ներկայացված  են նրանցից ամենատարածվածների պատասխանները: Պատասխանները արտացոլում  են  իմ սեփական կարծիքը և ըմբռնումը և չպիտի ընկալվեն որպես Տխերավադայի բուդհայականի միակ ճիշտ հայացք:Ես հույս ունեմ, որ այս պատասխանները ՝այլ տեքստների և սուտտաների վկայակոչումների հետ միասին ձեզ համար կդառնան հարմար հուշումներ, որոնց շնորհիվ դուք կկարողանաք գտնել պատասխանները ինքնուրույն:
  
                                                                                                 Ջոն Բուլլիտտ
Թարգմանությունը հայերեն՝ Հասմիկ Վիրաբյան
    Բուդհայական ուսմունքը և տերմինաբանությունը
.Ի՞նչ է Տխերավադա ավանդույթի բուդհայականությունը
.Ինչպիսի՞ն է Տխերավադա ավանդույթի պատմությունը
.Բուդհայականությունը կրո՞ն է թե՞ փիլիսոփայություն
.Վիպասսանան նու՞յն բանն է, ինչ և Տխերավադան
.Եթե մահից հետո մենք վերածնվում ենք, ինչպե՞ս է բուդհայականությունը բացատրում Երկրի բնակչության աճը
.Եթե<<Ես>>-ը գոյություն չունի,ապա ո՞վ է հասնում Զարթոնքի: Եթե<<Ես>>-ը գոյություն չունի, ի՞նչն է վերածնվում:Եթե<<Ես>>-ը գոյություն չունի, ինչու՞ …
.Բուդհայականների մեջ հաճախակի հիշատակվում է <<սանգխա>> բառը:Ի՞նչ է այն նշանակում
.Ինչու՞մն է Բուդհայի և Արախանտի տարբերությունը
.Ո՞վ է Մետտեյան(Մայտրեյան):Եղե՞լ են արդյոք այլ Բուդհաներ [բացի Սակյամունիից]:Ո՞վ է<<ինքնուրույն Զարթնածը >>(Պաչչեկաբուդհան)
      Բուդհայականության պրակտիկան
.Ինչպե՞ս գտնեմ մարդկանց, որոնց հետ կկարողանամ գործադրել մեդիտացիա և ուսումնասիրել Դխամման
.Մոտակայքում չկան ո՛չ բուդհայական կենտրոններ ,ո՛չ բուդհայականություն գործադրող այլ մարդիկ:Ինչպե՞ս գործադրել Դխամման ինքնուրույն
.Ինչպե՞ս ես կարող եմ դառնալ բուդհայական
.Ես կցանկանայի անցկացնել ամուսնության արարողությունը ըստ բուդհայական ծեսի:Ինչպե՞ս է դա արվում
.Ի՞նչ է Բուդհան ասել ամուսնալուծության վերաբերյալ
.Ինչպե՞ս էր Բուդհան վերաբերվում համասեռամոլությանը
.Ինչպիսի՞ն է Բուդհայի վերաբերմունքը հղիության արհեստական ընդհատման նկատմամբ
.Ի՞նչ ձևով պետք է սեփական երեխաներին բուդհայականություն սովորեցնել
.Բուդհայականները բուսակերնե՞ր են
.Արդյոք հիմա աշխարհում կա՞ն  Զարթնածներ :Ինչպե՞ս ես կարող եմ հասկանալ, թե մարդը հասե՞լ է Զարթոնքի կամ չի հասել
.Ի՞նչ լավ  բուդհայական գրքեր կան սկսնակների համար
.Որտե՞ղ ես կարող եմ գտնել Պալիական  Կանոնը (Տիպիտական)ամբողջովին
Այլ
.Ինչպե՞ս տարբերակել անշահախնդիր նվիրաբերության(dana) պրակտիկան դրամահավաքից
.Մի՞թե չի կարելի վաճառել բուդհայական գրքերը:Ո՞րն է նրանց անվճար տարածման իմաստը
              
                     Բուդհայական ուսմունքը և տերմինաբանությունը
                    Բուդհայականությունը կրո՞ն է թե՞ փիլիսոփայություն
Բուդհան անվանում էր իր ուսմունքները Դխամմա- վինայա, այսինքն<<ուսմունք և կարգապահություն>>:Սակայն արդեն մի քանի դար շարունակ մարդիկ փորձում են տարանջատել կատեգորիաների և հարմարեցնել գերիշխող մշակութային ,փիլիսոփայական,կրոնական հայացքների կաղապարներին:Բուդհայականությունը  բարոյականության համակարգ է,կենսակերպ է՝տանող դեպի հատուկ նպատակ:Այն ունի իր մեջ և՛ կրոնի,և՛ փիլիսոփայության ասպեկտներ:
                               Դա փիլիսոփայություն է
Ինչպես փիլիսոփայական ուսմունքների մեծամասնությունը,բուդհայականությունը փորձում է հատուկ ձևով բացատրել մարդկային կյանքի ամբողջ բարդությունը , նշելով,որ նրա հիմքում ընկած է ինչ-որ տիեզերական կարգ ու կանոն:<<Չորս ազնիվ ճշմարտություններ>>-ի մեջ Բուդհան  համառոտ բացատրում է մեր դիրքը աշխարհում.ահա ՛տառապանքը,ահա ՛տառապանքի պատճառը,ահա՛ տառապանքների դադարումը,ահա ՛ճանապարհը, որը տանում է դեպի տառապանքների դադարումը:Կարմայի մասին ուսմունքը իրենից ներկայացնում է ամբողջական և ոչ հակասական բացատրությունը պատճառի և հետևանքի էությունը:Եվ նույնիսկ բուդհայական տիեզերաբանությունը, որը առաջին հայացքից թվում է իրականությունից հեռու,իրականում հանդիսանում է տրամաբանական շարունակությունը կարմայի օրենքի:Բուդհայի ուսմունքի համաձայն,աշխարհի կերտվածքում կա խոր ,անհողդողդ տրամաբանություն:

                        Դա փիլիսոփայություն չէ
Ի տարբերություն փիլիսոփայական համակարգերի մեծամասնությունից, որոնք հիմնված են ենթադրությունների և հետևությունների վրա հասնելու համար որոշակի ճշմարտությունների,բուդհայականությունը հիմնվում է ապրած փորձի ուղղակի դիտարկման  և հատուկ կարողությունների կատարելագործման  վրա՝ ճիշտ մտածելակերպ  և իմաստություն ձեռք բերելու համար:Բուդհայական պրակտիկայում չկան հորինվածքներ:Չնայած դասախոսությունների ունկնդրումը, գրքերի ընթերցանությունը և մասնակցությունը քննարկումներում և կրոնական վեճերում կարող է ունենալ կարևոր նշանակություն հիմնական բուդհայական գաղափարների խոր ըմբռնողության զարգացման համար, բայց բուդհայականության էությունը հնարավոր չէ հասկանալ այդ եղանակներով:Դխամման մտածողության վերացական համակարգ չէ, բանականությանը  հաճույք պատճառելու համար, այլ ճանապարհ է, որով պետք է գնալ:Դրա նպատակներից մեկն է հասցնել գործարկողին վերջնական նպատակին՝Նիբբանային:

 
             Դա կրոն է
Համաշխարհային կրոնների մեծամասնության սրտում ընկած է ինչ-որ գերբնական կատարելատիպ, որի շուրջը կառուցվում են կրոնական ուսմունքի սկզբունքները: Բուդհայականության մեջ այդ կատարելատիպը Նիբբանան է, որը նշանակում է տառապանքների դադարեցման վիճակը,դա լիկատար ազատագրման ձեռքբերումն է, որը էականորեն տարբերվում է մեր սովորական զգայական փորձից: Նիբբբանան բուդհայականության հենց միջուկն է,ուղեցույց աստղը և վերջնական նպատակը, որի վրա ուշադրություն են հրավիրում Բուդհայի բոլոր ուսմունքները:Քանի որ նպատակը այդպիսի վեհ և հեռավոր կատարելատիպ է, մենք միանգամայն կարող ենք բուդհայականությունը անվանել կրոն:
                 Դա կրոն չէ
Բուդհայականության էական տարբերությունը այլ համաշխարհային կրոններից կայանում է նրանում,որ այնտեղ հանդես չի գալիս ո՛չ ամենաբարձրյալ Արարիչը կամ բարձրագույն էակը, ո՛չ Սուրբ Հոգին,ո՛չել ամենագետ սիրող Աստվածը, որին մենք պիտի փրկության կոչ անենք:[1]Դրա փոխարեն բուդհայականությունը կոչ է անում մեզ ձեռք բերել իմաստություն սեփական ջանքերով, այսինքն զարգացնել ինքներտ ձեր մեջ ընդունակություն տարբերելու, թե մեր որ հատկանիշներն են վնասակար, իսկ որոնք՝ լավ և օգտակար:Անհրաժեշտ է իմանալ, թե ինչպես դաստիարակել և զարգացնել մեզ համար օգտակար հատկությունները և արմատախիլ անել վնասակարները:Դա ճանապարհ է բուդհայական կատարելությանը՝Նիբբանային հասնելու համար:Նույնիսկ Բուդհան ինքը չի կարող բերել ձեզ այդ նպատակին հասնելուն, դուք ինքներդ պիտի անեք բոլոր անհրաժեշտ բաները, որպեսզի անցնեք այդ ճանապարհը մինչև վերջ:   
Դրա համար էլ,Անանդա, ինքներդ ձեզ համար եղեք հենարան,ապաստարան,չփնտրելով այլ ապաստան,հենվելով Դխամմայի վրա, դիմելով Դխամմային որպես ապաստան ,չփնտրելով այլ ապաստան:
             _ԴՆ 16.
Չնայած աստվածամերժ բնույթին,բուդհայական պրակտիկան պահանջում է գործադրողից որոշ քանակությամբ հավատ:Բուդհայի բառերի ոչ քննադատական ընկալումը, հաղորդված գրերի միջոցով,կույր հավատ չէ:Դա սադդխա է,համոզվածություն,որը հայտնվում է ապաստանի ընդունումից <<Երեք թանկարժեք բան>>-ում: Այդ համոզվածությունը նրա մեջ է,որ եթե ջանասիրաբար գործադրել Դխամման,ապա կպարգևատրվես այն ամենով ,ինչ խոստացել է Բուդհան:Սադդխան ուսմունքների նախնական ընդունումն է, որը մշտապես ենթարկվում է քննադատական դիտարկման հոգևոր պրակտիկայի ճանապարհին և որը պետք է հավասարակշռվի հենց գործադրողի աճող իմաստությամբ:Շատ բուդհայականների համար այդ համոզվածությունը արտահայտվում է և պահպանվում է մեծարանքի արտահայտման ավանդական պրակտիկաների միջոցով,օրինակ ,խոնարհվելը Բուդհայի արձանի առաջ և հին պալիական բնագրերի արտասանությունը :Չնայած այդ գործողությունները շատ բաներում հիշեցնում են շատ աստվածադավան կրոնների ծեսերը ,նրանք չեն հանդիսանում աղոթքներ կամ աղերսներ փրկության մասին առ Ամենաբարձրյալը:Նրանք ընդամենը օգտակար և ոգեշնչող իմաստավոր շարժմունքներ են ,որոնք արտահայտում են հնազանդություն ևհարգանք դեպի<<Երեք թանկարժեք բաներ>>-ի խորին արժեքի և վեհության նկատմամբ:
Ծանոթագրություններ
1.Համաձայն բուդհայական տիեզերաբանության, ամեն էակ գտնվում է երեսուներկու մակարդակներից մեկի վրա ,որոնց մեջ գտնվում է և մարդկանց  մեր աշխարհը:Կան աշխարհներ,որտեղ ապրում են աստվածները(դէվա) անսովոր ընդունակություններով և չափազանց բարակ և մաքուր մարմիններով և նույնիսկ ընդհանրապես առանց մարմինների:Բայց նրանց մնալը այդ վիճակում վախճանական է:Ինչպես և բոլոր կենդանի էակները,աստվածները մահկանացու են և վերածնվում են այլ աշխարհներում,կախված իրենց արարքներից(կարմայից):Մեծ Բրահմա աստվածներից մեկը սեփական մոլորությունների և պատրանքների պատճառով սխալմամբ համարում է իրեն ամենագետ և ամենազոր արարիչ:
Վիպասսանան նու՞յն է, ինչ և Տխերավադան
Ոչ:
Պալիական <<վիպասսանա>>բառը ունի շատ նշանակություններ:Առաջինը,այն նշանակում է ազատագրվող անմիջական գիտելիքի փայլատակում,որը նշանավորում է պրակտիկայի բուդհայական ճանապարհի ավարտը:(1)Պալիական աղբյուրներում վիպասսանան նաև նշանակում է մտքի  ընդունակությունը հստակորեն վկայել ներկայումս ծավալվող իրադարձությունները:Այդ իմաստով դա ընդունակություն է, որը գործադրողը զարգացնում է տարբեր մեդիտացիոն  վարժաձևերով և կատարման եղանակներով:Հոգևոր պրակտիկայի չափով նա կարող է բերել մի շեմի,որի ետևում գտնվում է ազատագրող  պայծառացման ձեռքբերումը:(2 )Երրորդ նշանակությամբ,որը դարձել է հատկապես ժողովրդական արևմուտքում վերջին տարիներին ,Վիպասսանա բառը(մեծառատառով) նշանակում է <<վիպասսանա բխավանա>> մեդիտացիայի կատարման եղանակները կամ <<պայծառացման  մեդիտացիա>>:Այն հիմնված է  Սատիպատտխանա սուտտայի վրա (ՄՆ10),որտեղ Բուդդհան տալիս է գիտակցելու զարգացման ստույգ նկարագրությունը(sati):(3)
Վիպասսանայի հայտնի շարժման հետևորդները  հաճախակի խոսում են Սատիպատտխանա  սուտտայի մասին ինչպես Բուդհայի ուսմունքների էության մասին,որոշ մարդիկ նույնիսկ պնդում են ,որ այդ սուտտայի մեջ տրված խրատները լիովին բավական են  ազատագրող պայծառացման հասնելու համար:Սակայն Տխերավադայի բուդհայականություը ընդգրկում է հազարավոր բնագրեր Պալիական կանոնից ,որից  յուրաքանչյուրի մեջ արտացոլվում է Բուդհայի ուսմունքի եզակի ասպեկտը:Տխերավադայում ամեն սուտտան լրացնում է, արտացոլում էև հենվում է մյուս բոլորի վրա:Նույնիսկ այնպիսի կարևոր բնագիրը , ինչպիսին  Սատիպատտխանա սուտտան է,համարվում է ընդամենը մեկը տարբեր ուսմունքների մի ամբողջ շարքից ,որը հաղորդել է Բուդհան:
Չնայած շատ աշակերտներ համարում են ,որ գտել են այն ամենը, ինչ փնտրել են,Վիպասսանայի մեջ, որոշների մոտ առաջանում է մշտական զգացողություն ,որ ինչ-որ բան չի հերիքում: Դա բոլորովին ել զարմանալի չէ, քանի որ Սատիպատտխանա սուտտան  հախորդվել է բավականին առաջադիմած աշակերտների խմբին , որոնք արդեն ձեռք էին բերել մեծ փորձ և ամուր հիմք Դխամմայի պրակտիկայում:
Բարեբախտաբար ,պակասող ամեն ինչը կարելի է գտնել Պալիական կանոնում:Կանոնում մենք գտնում ենք Բուդհայի ուսմուքները անաչառության և առաքինության մասին,այն երկու հենասյունների որոնց վրա պահվում է հոգևոր պրակտիկան:Նրա ուսմունքը հիշելու Բուդհայի,Դխամմայի և Սանգխայի  մասին ծառայում է սադդխայի (հավատի, համոզվածության) զարգացման համար ,որը հանդիսանում է հզոր նեցուկ հոգևոր պրակտիկայի շարունակության համար երկար ժամանակ այն բանից հետո, երբ մենք վերադարձել ենք տուն մեկուսացած մեդիտացիայից:Կանոնում մենք նաև գտնում ենք ուսմունք զգայական հաճույքների թերությունների մասին ,հրաժարվելու արժեքի մասին ,ՈՒթնորդական Ազնիվ Ճանապարհի բոլոր տարրերի զարգացման մասին ,ներառելով նրանք որոնց վրա հազվագյուտ է ուշադրություն դարձվում կազմակերպված  ռիտռիտների ժամանակ ըստ Վիպասսանայի:Դրանք են  նաև <<Ճիշտ խոսք>>,<<Ճիշտ գոյատևման միջոցներ>>,<<Ճիշտ ջանք>>,<<Ճիշտ  կենտրոնացում>>-ը: Տրվում են նաև  շատ այլ ուսմունքներ:
Տխերավադայում ճանապարհը  դեպի  ազատագրող պայծառացում չի հանգեցվում մեդիտացիայի մել տեխնիկայի կամ գիտակցելու մշտական անհրաժեշտությանը:Ճանապարհը դեպի Զարթոնք լի է տարբեր խոչընդոտներով,բայց ,բարեբախտաբար,Բուդհան թողել է մեզ համար տարբեր միջոցներ և նշել է կարողություններ ,որոնք արժե զարգացնել, որպեսզի հաջողությամբ անցնենք այդ ճանապարհը:
      Եթե մահվանից հետո մենք վերածնվում ենք, ապա ինչպե՞ս է բուդհայականությունը բացատրում Երկրի բնակչության աճը
Համաձայն բուդհայական տիեզերագիտության, երբ կենդանի էակը (1) մահանում է,նա վերածնվում է 31 աշխարհներից  մեկում,որոնցից է և  մարդկանց աշխարհը:Երկրի բնակչության աճը նշանակում է, որ էակները այլ աշխարհներից վերածնվում են մարդկանց աշխարհում ավելի արագ, քան մարդիկ մահանում են:Նմանապես բնակչության նվազումը նշանակում է, որ մարդիկ վերածնվում են   այլ աշխարհներում (կամ ընդհանրապես լքում են Սանսարան)ավելի արագ, քան այլ կենդանի էակները վերածնվում են  որպես մարդ:Բնակչության քանակի այդպիսի փոփոխությունները կրկնվում են արդեն  անթիվ քանակությամբ  և տիեզերքի մասշտաբով չունեն հատուկ նշանակություն:

                   Ծանոթագրություն
1.Բացառություն է կազմում Արախանտը,զարթնած էակը :Արախանտները մեկընդմիշտ դուրս են եկել վերածնունդների շրջանից և մահվանից հետո չեն վերածնվում:
Եթե <<Ես>>-ը գոյություն չունի,ապա  ո՞վ է հասնում  Զարթոնքի         
Եթե <<Ես>>-ը գոյություն չունի,ապա ի՞նչն է վերածնվում
Եթե <<Ես>>-ը գոյություն չունի, ապա ինչու՞…
Պալիական կանոնում Բուդհան ոչ մի անգամ չի պնդում ,որ <<Ես>>-ը գոյություն չունի:(1)Ցանկացած հարց ,որը սկսվում է <<եթե <<Ես>>-ը գոյություն չունի>> բառերով ,բերում է սխալի ,հասցնելով հարցնողին անվերջանալի խառնաշփոթության <<հայացքների ջունգլիներում>>(Սաբբասավա սուտտա, ՄՆ 2 ):Ավելի լավ է այդպիսի հարցերով չմտահոգվել ,ինչը կնպաստի ավելի կարևոր հարցերի հաջող լուծմանը:(2)
Բուդդիստների մեջ հաճախ հիշատակվում է “սանգխա”:
Ինչ է այն նշանակում

     Պալիական “սանգխա” բառը բառացիորեն նշանակում է “խումբ” կամ “հավակույթ”, սակայն սուտտաներում հիշատակելիս, այն վերաբերվում է երկու խմբերի տեսակներից մեկին` բուդդայական տղամարդ կամ կին վանականների համայնք կամ մարդկանց համայնք, հասած թեկուզ Արթնացման առաջին աստիճանին: Վերջին միքանի տասնամյակում արևմուտքում առաջացել է “սանգխա” բառի նոր նշանակություն, որը չի հիմնվում բուդդայական ուսմունքներին: Այդ բառով ոչ հազվադեպ անվանում են բուդդիզմ կամ մեդիտացիա գործնականում կիրառող խմբին:[1] Այստեղ ոչ մի սարսափելի բան չկա, սակայն հաճախ դա բերում է սխալ հայացքի Բուդդայի ուսմունքի հիմքերից մեկի վերաբերյալ – դիմելը ապաստարանի համար Երեք Զարդերին:
     Ապաստարանի համար դիմելը Բուդդային, Դխամմային և Սանգխային [2] հանդիսանում է նշանակալի փուլ մարդու հոգևոր զարգացման մեջ, բուդդիզմի ուղղուն մուտք գործելուն: [3] Այն թույլ է տալիս զարգացնել համապատասխան վերաբերմունք բուդդայական պրակտիկային խթանելով “Ճիշտ դիտման” զարգացումը և ծառայում է որպես մշտական հիշեցում հոգևոր պրակտիկայի նպատակի մասին և միջոցների, որոնց նպատակը հասնում է: Այդ պատճառով, հրատապ կարևոր է տիրապետել հստակ և ճիշտ գիտենալուն ապաստարանի օբյեկտների մասին, հակառակ դեպքում մենք կգնանք մի ճանապարհով, տարբերվող նրանից, որը ինկատի ուներ Բուդդան:
     Սանգխայում ապաստարան ընդունելով, մենք կենտրոնանում ենք Ազնվազարմ(ария-сангха) իդեալական համայնքի, այսինքն այն կին և տղամարդ վանականների, աշխարհիկ կականց և տղամարդկանց, որոնք պատմության ամբողջ ընթացքում կարողացան, ի շնորհիվ իրենց օրինակելի ջանքերի, հաջող իրականացնել գործնականում Բուդդայի խրատները և զգալ թեկուզ մի ակնթարթով Նիբբանայի բարձրագույն երջանկությունը: Եթե դա իսկապես այն ուղղությունն է, որի մեջ մեն քինքներս ենք ուզում գնալ, ապա հենց այդ մարդկանց մենք պետք է դիմենք ապաստարանի համար`
     Օրհնյալի աշակերտների համայնքը հետևում է լավ ճանապարհով, Օրհնյալի աշակերտների համայնքը հետևում է ուղիղ ճանապարհով, Օրհնյալի աշակերտների համայնքը հետևում է ճիշտ ճանապարհով, Օրհնյալի աշակերտների համայնքը հետևում է կատարյալ ճանապարհով, Ավելի կոնկրետ չորս զույգ, ութ տեսակ մարդկանց, Այդպիսին է Օրհնյալի աշակերտների համայնքը, Արժանի նվերների, Արժանի հյուրընկալության, Արժանի ողորմության, Արժանի հարգանքով ողջույնի, Աշխարհի համար անհամեմատ արժանիքների դաշտ:
- ДН 16
     Սակայն ապաստարանի համար նիմելն այսքանով չի վերջանում: Մեզ նույնպես անհրաժեշտ է դիմել ապաստարանի համար վանական համայնքին (бхиккху-сангха), քանի որ ի շնորհիվ նրան, ուսմունքը տեզափախած 2600 տարվա միջով, մենք ունենք երջանկություն` լսելու ուսմունքը: Բացի այդ, իրական վանական համայնքի կենդանի օրինակը ծառայում է, մեզ հիշեցման համար, մեծահոգության ահռելի արժեքի, բարոյականության և հրաժարվելու մասին: Դա մեզ հիշեցնում է նույնպես իրական հնարավորության մասին ապրելու ամբողջովին համապատասխան Բուդդայի ուսմունքի յուրաքանչյուր ասպեկտին: Իրական կյանքում, իհարկե, ոչ ամեն կին կամ տղամարդ վանական ապրում է բացարձակ համապատասխան վարքի բարձր չափանիշներին, որոնց սովորեցրել է Բուդդան: Այդ պատճառով մենք դիմում ենք ապաստարանի համար Սանգխային որպես ամբողջի, այլ ոչ թե նրա կոնկրետ անդամներին: Այդպիսին է եղել Սանգխան, որին դիմում են ապաստարանի համար Բուդդայի ժամանակներից`
     Ահա, տեր, ես գնում եմ դեպի ապաստարանը, Երանելիին, և Դխամմային, և վանականների համայնքին: Դե թող Օրհնյալը ընդունի ինձ որպես աշխարհիկ, հիմա և ամբողջ կյանքիս համար այստեղ ապաստարան գտած:
- ДН 2 և այլն:
     Այդ պատճառով այս մարդկանց համայնքները – արիյա-սանգխա և բխիկկխու-սանգխա, կազմող Զարդերից երրորդը, պետք է դառնան մեր ապաստարանի օբյեկտը, այլ ոչ թե մեր գաղափարակիցների խավար համայնքը, բուդդիստ-ընկերների և մեր հետ մեդիտացիայով զբաղվողների: Որ խմբին դուք կվստահեք:
     Ջանքեր կիրառելով, որպիսի հեռացնել այդ սխալ հասկացողությունը, որոշ հեղինակներ առաջարկել են տարբեր այլընտրանքներ “սանգխա” բառի համար բուդդայական համայնքների նկարագրելու համար և այլ նմանատիպ գործնականով զբաղվող համայնքների համար: [4] Սակայն ես մինչև հիմա չեմ կարող հասկանալ, ինչու այստեղ մենք պարտավոր ենք օգտագործել Պալիական բառեր: Բուդդայական համայնքին ինչի համար է պենք որևէ հատուկ անվանումը:
     “Սանգխան” – դա կարևոր տերմին է խոր իմաստով և հստակ նշանակությամբ: Այն աշանակում է ինչոր անսովոր և գեղեցիկ, ունակ անընդհատ հիշեցնել մեզ բարձր և հրաշալի հնարավորությունների մասին, որն առաջարկում է մեզ այդ Ճանապարհը: Եկեք օգտվենք այդ բառից ճիշտ:
Ծանոթություն
2. Այստեղ ես հետևում եմ համաձայնությանը գրել “Սանգխա” բառը մեծատառով բոլոր տեղերում, որտեղ ինկատի է առնվում ապաստարանի երրորդ օբյեկտը:
3. Նայեք  Refuge: An Introduction to the Buddha, Dhamma and Sangha by Thanissaro Bhikkhu (1997) հրատարակությունը:
4. Առաջարկվող տերմիններից թվարկեմ երկուսը` “պարիսա” (“չորսմասանի հավաքածու”` տղամարդ վանականներ (բխիկկխու), կին վանականներ (բխիկկխունի), տղամարդ աշխարհիկներ (ուպասակա), կին աշխարհիկներ (ուպասակի), անկախ հասած մակարդակից), և “գանա” (հավաքածու, միավորում, խումբ):

Ինչում է Բուդդայի և Արախանտայի տարբերությունը

     Արախանտայի և Բուդդայի վիճակներին հասնելը նման են այն իմաստով, որ ձեռք է բերվում Անմահը (Նիբբանան) ամբողջովին և անվերադարձ կեղտոտվածի վերացմանը հավասար (ուպակկիլեսա), որոնք հանդիսանում են տանջանքների պատճառ (դուկկխա): Հենց Բուդդան ինքնուրույն բացահայտում է Դխամման, իսկ Արախանտը կիրառում է նրա ուսմունքը գործնականում և գնում է նրա ճանապարհով:
     Ահա Բուդդայի պատասխանը այս նույն հարցին`
     Բուդդա` “Ինչում է տարբերությունը, ինչով է տարբերվում, ինչի մեջ է տարբերվող հատկանիշը “ինքնուրույն կատարյալ արթնացածի” և վանականի` իմաստության ազատությանը հասածի, մեջ”:
     Վանականների խումբ` “Հարգարժան, մեզ համար ուսմունքները արմատավորվում են Օրհնյալի մեջ, Օրհնյալով ուղղորդվում են, և թույլատրվում են Օրհնյալի կողմից: Լավ կլինի, եթե Օրհնյալը, ինքը կբացահայտի այդ հաստատման իմաստը: Լսելով այդ Օրհնյալից, վանականները ասվածը կհիշեն:”
“Այդ դեպքում, վանականներ, լսեք ուշադիր և հիմնավոր: Ես կխոսեմ:”
“Լավ, հարգարժան”, պատասխանեցին վանականները:
Օրհնյալը ասաց` “Հենց Տատխագաննան, արժանի, ինքնուրույն կատարյալ արթնացած, հանդիսանում է նա, ով կբերի ճանապարհի առաջացմանը (նախորոք) չառաջացած, ով առաջացնում է ճանապարհը (նախորոք) չառաջացած, ով ցույց է տալիս ճանապարհը (նախորոք) ցույց չտված: Իսկ նրա աշակերտները հիմա գնում են ճանապարհով իսկ հետո կդառնան ճանապարհով օժտված:
“Ահա թե ինչում է տարբերությունը, ահա ինչով են տարբերվում, ահա թե ինչի մեջ է տարբերվող հատկանիշները ինքնուրույն կատարյալ արթնացածի և վանականի` իմաստության ազատությանը հասածի”:
- Սամմասամբուդդա սուտտա- CH 22.58.

Ով է Մատտեյան (Մայտրեյան)
Եղել են արդյոք այլ Բուդդաներ [Սակյամունիին զուգահեռ]
Ով է “ինքնուրույն Արթնացածը” (Պաչչեկաբուդդա)

     Համապատասխան Տխեվարադայի ավանդույթների, Տիեզերքի անվերջ գոըատեվման ցիկլերի ժամանակ եկել են բազմաթիվ Բուդդաներ: Յուրաքանչուր անգամ ժամանակի ահռելի ժամանակամիջոցի ընթացքում, երբ աշխարհը կրկին պատում է հոգևոր խավարը, ծնվում է էակը, որը ինքնուրույն ջանքերով գտնում է ճանապաչհը Արթնանալու և ազատվում է մեկ ընդ միշտ վերածնվելու անիվից, դառնալով Արախանտ (“արժանի”, այսինքն այն, ով հասել է Արթունությանը): Եթե այդ էակը որոշում է չկիսվել սեփական բացահայտումով ուրիշների հետ, ապա նրան անվանում են “ինքնուրույն Արթնացած” (Պոչեկաբուդդա): Եթե նա որոշում է փոխանցել սեփական գիտելիքները (սասանա) աշխարհին, ապա նրան անվանում են ուղղակի Բուդդա:
     Բուդդայի որոշ հետևորդներ կարող են դառնալ Արախանտաներ, սակայն նրանք – Բուդդա չեն, քանի որ Արթունության ճանապարհին հիմնվել են Բուդդային: (Բոլոր Բուդդաներին և Պաչչեկաբուդդաներին կարելի է անվանել Արախանտներ, սակայն ոչ բոլոր Արախանտները հաբդիսանում են Բուդդա կամ Պաչչեկաբուդդա:) Կարևոր չէ, թե ինչքան լայն տարածվում է ուսմունքը, ուշ թե շուտ այն գալիս է անկման “անիչչա” (անկայունություն) օրենքի շնորհիվ և վերանում է մարդկային հիշողությունից: Աշխարհը նորից ընկղմվում է խավարի մեջ և ցիկլը նորից կրկնվում է:
     Վերջին Բուդդան`  Սիդդխատտխա Գոտաման, ծնվել է 6-րդ դարում մ.թ.ա.: Հենց նա է ինկատի առնվում, “Բուդդա” բառը հիշատակելիս:[1]
     Հաջորդ Բուդդան, որը իհայտ կգա, կունենա Մետտեյա անունը (պալիերեն), կամ Մայտրեա (սանսկրիտերեն): Այժմ նա ապրում է որպես Բոդխիսատտխա Տուսիտա Երկնքում: Լեգենդը ասում է, որ հեռու ապագայում, երբ այժմյան Բուդդայի ուսմունքը` Սամյակուննին, կգա անկման և կլինի մոռացված, նա կծնվի որպես մարդ և նորից կբացի “Ազնիվների չորս ճշմարտությունները” և նորից կսովորեցնի Ութակի Ազնիվ Ճանապարհին: Չնայած նա խաղում է կարևոր դեր Մախայանի բուդիստական որոշ ավանդույթներում, որոնց հետևորդները դիմում են նրան հաջող վերածնվելու և փրկվելու խնդրանքով, [2] Տխեվարադայի բուդդիզմում նրա դերն աննշան է: Ես մտածում եմ, որ ամբողջ Տիպիտակայում այն հիշատակվում է միայն մի անգամ Չակավատտի – Սիխանադա սուտտայում (ДН 26: Львиный рык миродержца)`
     [Բուդդան ասել է]` “Եվ այն ժամանակ, երբ մարդկանց կյանքը կկազմի 80 հազար տարի, աշխարհում կհայտնվի Օրհնյալը, Արախանտը, Կատարյալ Արթնացածը Մետտեյա անունով, օժտված գիտելիքով և բարեգործություններով, հասած բարորությանը, աշխարհի գիտակ, էակների ուսուցման անհամեմատելի ուղեկից, աստվածների և մարդկանց Ուսուցիչ, Օրհնված Բուդդա` ինձ նման”
     Չինական և Ճապոնական մշակույթում տարածված են Մայտրեյի պատկերները, նրա անցյալ կյանքից, որտեղ նա հայտնվում է ծիծաղող հաստլիկի տեսքով: Այժմ նմանատիպ քանդակները դաձել են մոդայիկ զարդարանք այգիների և պուրակների համար:
Ծանոթություն
1. Մախապադանա սուտտայում (ДН 14) և Ատանատիյա սուտտայում (ДН 32) հիշատակվում են նախորդ 6 Բուդդաները` Վիպասսի, Սիկխի, Վեսսաբխու, Կակուսանդխա, Կոնագամանա և Կասսապա: Իսիգիլի սուտտայում (МН 116) թվարկված է անցյալի Պաչչեկաբուդդաների երկար ցանկը:

Բուդդիզմի պրակտիկան

Ինչպես ես գտնեմ մարդկանց, որոնց հետ գործնականում կկիրառեմ մեդիտացիան և կսովորեմ Դխամման:

     Հարցրեք ծանոթներին, ընկերներին և այլոց:
     Փնտրեք համացանցում Ասոցիացիա “Բուդիզմը Համացանցում” կայքում:
     Հարցրեք դրա մասին բուդդիստական ֆորումում Տխերավադայի ավանդույթները:
     Հետաքրքրվեք մոտակա ուսումնական հաստատությունների մասին: Այնտեղ կարող է լինեն ակումբներ կամ խմբեր գործնականով զբաղվող: Այցելեք ուսումնական հաստատությունում հասարակական վայրում, որտեղ տեղադրվում են հայտարարություններ տարբեր միջոցառումների վերաբերյալ:
     Փնտրեք հայտարարություններ մոտակա գրքի խանութներում, առողջ սննդի խանութներում և այլն:
     Կազմակերպեք գործնականով զբաղվողների խումբ ձեր տանը: Փակցրեք հայտարարություններ վերը նշված վայրերում, նախորոք համոզվելով, որ դա արգելված չէ: Սկզբնական ժամանակահատվածում դուք կարող է լինեք միակ մասնակիցը, ուստի մի հուսալկվեք:
     Նայեք մոտակա վանքերի հասցեները հեռախոսագրքում “կրոն” կամ “մեդիտացիա” բաժնում: Նույնիսկ եթե ձեզ միանգամից չհաջողվի գտնել ցանկալին, հավանական է, որ դուք կկարողանաք կապնվել մարդկանց հետ, որոնցից կարելի է իմանալ ինֆորմացիա փնտրելու հետակա ուղղության վերաբերյալ: Հնարավոր է ձեզ կկարողանան ինչ որ բան հուշեն ինդուիստական աշրամում կամ այլ նմանատիպ վայրերում:
     Հիմա ավելի շատ քանակությամբ հիվանդանոցներ և պոլիկլինիկաներ առաջարկում են ստրեսի նկատմամբ կայունության բարձրացման ծրագրեր և ցավի զգացման վերահսկում մեդիտասիայի պարզեցված տեխնիկայի միջոցով, վերցված բուդդիստական ավանդույթներից: Այդ ծրագրերի համար պատասխանատուն կարող է տիրապետել տեղեկատվությանը բուդդիստական խմբերի կամ մեդիտացիան գործնականում կիրառողների վերաբերյալ:
     Կապնվեք վանքի կամ բուդդիստական կենտրոնի հետ հարևան քաղաքներում կամ տարածաշրջաններում և հարցրեք այնտեղ:

Մոտակայքում չկան ոչ բուդդիստական կենտրոններ, ոչ այլ մարդիկ բուդդիզմը գործնականում կիրառող: Ինչպես Բուդդայի ուսմունքը կիրառել գործնականում ինքնուրույն:

     Դուք նամոզված եք, որ ձեր մոտակայքում չկա ոչ մի բուդդայական կազմակերպություն: Նույնիսկ այն վայրերում, որտեղ գերիշխում են ուրիշ կրոններ, կարելի է գտնել մարդկանց, որոնք զբաղվում են Դխամմայի պրակտիկայով, բայց ոչ մի կերպ այդ չեն ցուցադրում: Դրա համար փորձեք փնտրել այլ բուդդիստների, ինչպես ներկայացված է նախորդ հարցի մեջ:
     Սակայն եթե դուք իրոք միայնակ եք Ուսմունքի գործնական կիրառման ցանկության մեջ, մի հուսալկվեք: Իհարկե, համախոհների միջավայրում գտնվելը կարող է տալ ուժեղ թափ պրակտիկայի համար, սակայն դուք կարող եք գնալ Ճանապարհով ինքնուրույն`
    
Պահպանեք ուսուցման էտիկայի կանոնները:
     Ճիշտ պահվածքը, ներկայացված բուդդիզմում ուսուցման հինգ կանոնների տեսքով, հանդիսանում է առաջընթացի համար հիմք: Սովորեք ուսուցման հինգ կանոնները և ներդրեք ջանքեր դրանք պահպանելու համար: Մտածեք, նրանցից որոնք ձեզ համար առավել բժվար է պահպանել և ինչ իրավիճակներում դուք կարող եք նրանք խախտել: Փոխեք ձեր արարքները համապատասխան ուսուցման կանոներին: Եթե դուք խախտել եք ուսուցման կանոնը, կանգնեք և մրածեք, ինչպես եք դուք դա թույլ տվել: Ցուցաբերեք վճռականություն այլևս չխախտել այդ ուսուցման կանոնը: Փորձեք ձեզ ուսուցման կանոններով, սակայն եղեք համբերատար, քանի որ անձնական բարոյականության պահպանումը – դա պրակտիկա է ամբողջ կյանքի համար: (նայեք հրատարակումը "The Healing Power of the Precepts".)
    
Ուշադիր ընտրեք ձեր հաղորդակցման և կոնտակտների շրջանը:
     Բուդդան նշել է, որ մենք հաճախ ընդունում ենք լավ և վատ հատկանիշները այլ մարդկանցից, որոնք մեզ շրջապատում են: Եթե մենք ուզում ենք զարգացնել մեր մեջ լավ հատկանիշները, ապա բացարձակ անհրաժեշտ է շատ շփվել լավ մարդկանց հետ և գտնվել հեռու նրանցից, ում չի հետաքրքրում ուսուցման էտիկայի կանոնները և իմաստության զարգացումը: Սակայն հիշեք, որ բուդդիստները չեն հանդիսանում միակ լավ հատկանիշների պատյանը, կան բազմաթիվ մարդիկ, այլ ճանապարհներով գնացող, սակայն տիրապետող այնպիսի լավ հատկանիշներ, ինչպիսիկ են` առատաձեռնությունը, համբերատարությունը, բարիությունը, ճշտապահությունը և այլն: Շպվեք այդպիսի մարդկանց հետ և մտածեք, թե նրանցից ինչ կարելի է սովորել դաստիարակելու համար այդպիսի օգտակար հատկանիշներ ձեր մեջ:
    
Կարդացեք, կարդացեք, և ևս մեկ անգամ կարդացեք:
     Այժմ հրատարակվում են շատ գրքեր և հոդվածներ բուդդիզմի վերաբերյալ, Դխամմայի մասին զրույցների գրառումներ, սուտտաների թարքմանություններ և այլն: Նրանք հասանելի են գրքերի տեսքով և Համացանցում: Նրանց մեջ հանդիպում են ինչպես հրաշալի հոդվածներ, այնպես էլ վատերը, ուշադրությանը անարժան: Կարողությունը տարբերել մեկը մյուսից ինքնին  հանդիսանում է կարևոր հատկանիշ, որը ձեզ անհրաժեշտ է զարգացնել Դխամմայի ուսուցման ճանապարհին: Անգին է մոտեցումը տարանջատելու “հատիկը որոմից” հենց իսկ Բուդդայից (նայեք հոդվածը ДН 16  և նկարագիրը "Recognizing the Dhamma"):
    
Անցեք ուսուցումը:
     Եթե հնարավոր է, անցեք ուսուցում սկսնակների համար մեդիտացիայի կուրսում կամ առանձնացումը հմուտ ուսուցչի ղեկավարությամբ: Նույնիսկ եթե անհրաժեշտ կլինի իրականացնել երկարատև ճանապարհորդություն, ձեր մրցանակը կլինեն բազմաթիվ օգտակար խարհուրդներ, որոնք կդառնան երկար ժամանակով ձեր մեդիտացիայի և ուսուցման խթանները:
     Նույնիսկ եթե դուք չեք կարող հանդիպել այլ գործնականով զբաղվողներին, դուք կարող էք ինքներդ ձեզ հարցեր տալ, որոնք առաջ կտանեն Ուսմունքը հասկանալու գործընթացը: Ով է Բուդդան: Ինչ է նա իրականացրել: Ինչպիսին է նպատակը բուդդայական պրակտիկայի: ինչ է Արթնացումը: Ինչու է բարոյականությունը ընկած Բուդդայական ուսմունքի հիմքում: Ինչում է մեդիտացիայի նպատակը: Ինչ է իմաստությունը: Գնում եմ ես արդյոք ճանապարհով` Բուդդայի կեղմից դրված: Ինչպիսին է հավատքի դերը հոգևոր պրակտիկայի մեջ: Եթե նմանատիպ հարցերը կմնան ողջ ձեր սրտում` դուք երբեք չեք շեղվի ճանապարհից:

Ինչպես ես կարող եմ դառնալ բուդդիստ

     Ամեն ինչ սկսվում է զարմանալի հեշտ արարքից` ներքին որոշման ձևավորումից ընդունել ապաստարան (принять прибежище) “Երեք Զարդերի մեջ” ("Трёх Драгоценностях"), այսինքն Բուդդայի, Դխամմայի և Սանգխայի ընդունումը որպես ուղղորդողներ հոգևոր պրակտիկայի մեջ [1]. Դա արարք է – այն, ինչ դարձնում է մարդուն բուդդիստ թեկուզ և նվազագույն չափով: Ապաստարանի ընդունումը նույնպես ենթադրում է, որ դուք թեկուզ և ժամանակավոր ընդունում եք Բուդդայի ուսմունքի հիմքը – կարմայի օրենքը: Համապատասխան այս ունիվերսալ սկզբունքին, եթե դուք գործում եք առանց մտածելու և կատարում եք արարքներ` հակասող բարոյականությանը, դուք պետք է կրեք այդ արարքների հետևանքները: Եթե վերաբերվեք ուշադիր ձեր արարքներին և իրականացնեք նրանց բարձր իդեալներով, ապա դրա համար կպարգևատրվեք: [2] Այլ խոսքերով ասած, ձեր երջանկությունը կախված է ձեր արարքներից, և միայն դուք եք – ձեր երջանկության դարբինը: Միանգամից ապաստարանի ընդումից հետո, ձեր առաջին արարքը պետք է լինի ցանկությունը և որոշուման ընդունումը պահպանել ուսուցման հինգ կանոնները (пять правил обучения), այսինքն հինգ սկզբունքները, որոնցով դուք պետք է ապտեք: Դա թույլ կտա խուսափել անթույլատրելի զանցանքների իրականացումից: Հենց սրանից է սկսվում իրական բուդդիզմի պրակտիկան:
     Ձեզ պետք չէ ոչ մի ցուցադրական ծես “բուդդիստի ընդունման”: Բուդիզմում չկա համարժեքը քրիստոնեական կնքման կամ հաստատման ծեսերի: Ձեզ անհրաժեշտություն չկա սկսել հագնվել այլ կերպ կամ ամրացնել նշան “ Ես բուդդիստ եմ”: Բուդդայի Ուսման պրակտիկան – դա ձեր անձնական գործն է, և գիտենալ նրա մասին, որ դուք նրանով զբաղվում եք, առաջնակարգ պետք է ձեզ: Սակայն որոշ բուդդիստներ համարում եմ արժեքավոր պարբերաբար հաստատել սեփական նվիրվածությունը Երեք Զարդերին (Трём Драгоценностям) և ուսուցման հինգ կանոններին, հրավիրելով ընկերոջը, հոգևոր առաջնորդին կամ վանական համայնքի անդամին (Սանգխա) որպես վկա: [3] Ներկայությունը, ապաստարանի ընդունման և ուսուցման կանոնների ժամանակ աշխարհիկների մոտ, հանդիսանում է բուդդայական վանականների պարտքը և նրանք միշտ ուրախ են այն իրականացնել:
     Շատ մարդկանց մոտ պարզվում է, որ դժվար է պահպանել սեփական նվիրվածությունը հանդեպ Բուդդայի Ուսմունքի միայնակ, առանց ընկեր – համախոհների օգնության: (Լինում է դժվար պահպանել էտիկայի կանոնները  (этические правила), եթե ձեզ շրջապատում են մարդիկ, որոնք չեն գտնում ամոթալի խաբելը, անընդհատ իրականացնում են սիրային արկածներ, կամ արբում են ամբողջ գիշերվա ընթացքում): Ձեզ հնարավոր է պետք գա անցկացնել որոշակի աշխատանք, որպիսի ստանաք ընկերների աջակցությունը  (նայեք հարցի պատասխանը “Ինչպես ես գտնեմ մարդկանց, որոնց հետ գործնականում կզբաղվեմ մեդիտացիայով և Կսովորեմ Դխամման”):
     Անելով այս առաջին քայլերը, դուք կարող եք գնալ պրակտիկայի ձեր անձնական ճանապարհով այն արագությամբ, որը ձեզ համապատասխան է: Դուք կարող եք ինքնուրույն ուսումնասիրել բավականին զգալի մաս Ուսմունքի, սակայն գտնելով լավ հոգևոր առաջնորդ դուք կզգաք, որ ձեր հասկալալը զգալի կլավանա: Ձեր ուսուցիչը պետք է լինի այն մարդը, որին դուք հարգում եք և վստահում եք, որը պահպանում է բարոյական կանոնները, լավ գիտի Դխամման և կարող է հստակ փոխանցել այն ուրիշներին: [4] Դխամմայի ձեր հասկանալը նույնպես կարող է լավանալ ի շնորհիվ հետևյալ պատճառների` դուք խորացնում եք ձեր հասկանալը ուսուցման կանոնների (правил обучения), սովորում եք սուտտաներ [5], ծանոթանում եք կին և տղամարդ վանականների և նրանց Սանգխայի ավանդույթների հետ, զարգացնում եք հասկանալու ունակությունը, թե որ ժամանակակից բազմազան հոգևոր ուսմունքներն են համապատասխանում Բուդդայի ուսմունքին [6]  և սովորում եք մեդիտացիայի տեխնիկան: Դուք ինքներդ պետք է որոշեք, թե որ ճանապարհով գնաք, սակայն այստեղ կարևորն է  - անհրաժեշտությունը նվաճել Բուդդայի ուսմունքը և գործնականումկիրառել այն ինքան հնարավոր է լավ և ամբողջական:
     Եթե դուք երբևէ կորոշեք, որ Բուդդայի ուսմունքը ձեզ չի համապատասխանում, դուք կարող եք հեռանալ ցանկացած ժամանակ և գնալ ձեր ճանապարհով: Չկա ոչ մի արարողություն Բուդդայի ուսմունքից հրաժարվելու համար: Հիշեք` ձեր երջանկությունը ձեր ձեռքերում է:

Ես կուզենայի անցկացնել ամուսնություն բուդդայական արարողությամբ: Ինչպես դա անել:

     Տխերավադայի բուդդիզմը կիրարողների շրջանում ամուսնությունը համարվում է հասարակ համաձայնություն մարդկանց միջև, այլ ոչ թե հոգևոր կամ կրոնական միություն: Ուստի բուդդիզմում չկա ոչ մի ֆիքսված ծես ամուսնության համար: Դուք կարող եք ներառել արարողության մեջ գրույթներից այն հատվածները, որոնք ձեզ առավել դուր են գալիս:
     Ամուսնությունը – դա գերազանց ժամանակ է նրա համար, որպիսի հաստատել սեփական նվիրումը Երեք Զարդերին (Трём Драгоценностям) և կյանքին համապատասխանությունը Հինգ Կանոններին ("Пятью правилами"): Բուդդայական երկրներում նորապսակները կարող են ամուսնության արարողությունից առաջ կամ հետո այցելել վանական համայնք և վանականներին տանել սնունդ, խնդրել ապաստարան և կարդալ ուսուցման էթիկայի կանոնները, ստանալ ցուցումներ Դխամմայից կամ վանականներից օրհնություն: Եթե չեք կարող այցելել վանք, ապա կարելի է իրականացնել համատեղ ապաստարանի ընդունում և կարդալ ուսուցման էթիկայի կանոնները: Դուք կարող եք բարձրաղայն կարդալ “Հինգ թեմա անհատական մտածոզության համար” ("Пять тем для частого обдумывания"), Մախա – մանգալա սուտտան (Маха-мангала сутту) և այլ տեքստեր, որոնք ձեզ դուր են գալիս:
Նայեք հրատարակումները`
•    Մաս "Marriage"
•    Տողեր հարգանքի արտահայտման (Строфы выражения почтения)

Ինչ է Բուդդան ասել ամուսնալուծության վերաբերյալ

     Տխերավադայի բուդդիզմում ամուսնալուծությունը  (նույնպես, ինչպես ամուսնությունը) համարվում է քաղաքացիական ակտ, կապ չունեցող կրոնի կամ հոգևոր աշխարհի հետ: Ես չգիտեմ սուտտաներ, որոնց մեջ կարելի է գտնել Բուդդայի կարծիքը ամուսնալուծության մասին: Սակայն Բուդդան տվել է ցուցումներ նրա մասին, թե ինչպես պետք է իրեն պահի ամուսնական զույգը: (նայել Սիգալավադա սուտտան – ДН 31 (Сигаловада сутту — ДН 31) )

Ինչպես է Բուդդան վերաբերվել հոմոսեքսուալներին

     Դատելով նրանից, թե ինձ ինչ է հաջողվել կարդալ սուտտաներում, Բուդդան չի տվել ոչ մի բացատրություն սեքսուալ կողմնորոշման ազդեցության վերաբերյալ հոգևոր պրակտիկային հանդեպ: Ուսուցման հինգ կանոնները, որոնք հանդիսանում են բուդդայական խրատների հիմքը, սովորեցնում են խուսափել անօրինական սեռական հարաբերություններից, այսինքն հարաբերություններից` մարդկանց միջև, երկարատև [ամուսնական] կապի մեջ չգտնվող: Այստեղ ոչինչ ասված չէ կողմնորոշման մասին:
     Սակայն Բուդդան տվել է բավականին հստակ ցուցումներ սեռական և զգայական հաճույքների վերաբերյալ, քանի որ նրանք հանդիսանում են բավականին ուժեղ գործոններ մարդկային ցանկությունների և կապվածության: Աշխարհիկ ցանկությունները, համապատասխան երկրորդ Ազնիվ Ճշմարտության, հանդիսանում են տանջանքների առիթ: Բուդդան բացարձակ հստակ պնդում է` եթե դուք ցանկանում եք գտնել երկարատև երջանկություն, ապա արժի մտածել և կշռադատել անհրաժեշտությունը ձեր մասնակության գործողություններում, որոնք բորբոքում են ձեր ցանկությունները` հետերոսեքսուալ, հոմոսեքսուալ կամ կապ չունեցոզ սեքսուալության հետ:

Նույնիսկ եթե դա բերում է տանջանքներ,
դուք պետք է մերժեք
զգայական ցանկությունները,
եթե ձգտում եք
զատագրվել լուծից:
Ուշադիրները, բավականին ազատված մտքով,
հպվեք Ազատվելուն և այստեղ, և այնտեղ:
Հասած իմաստության մասին,
հասծրած մինչև կատարելության օրինավոր կյանքը,
ասում են, որ նա հասել է աշխարհի վերջին,
տեղափոխվել է մյուս ափ:
- Իտիվուտտակա 109
     Նույնպես կարելի է ուշադրություն դարձնել` այն չէ փաստը, որ Բուդդան բացահայտ ցույց է տվել իր երկու սեռերի հետևորդներին, որպիսի նրանք չկենտրոնանան նրա վրա, թե որ սեռին են նրանք պատկանում (Սանյոգա սուտտա — АН VII.48): Տվյալ սուտտայում ասվում է հետերոսեքսուալների մասին, սակայն այդ ուսմունքը հավասարապես վերաբերվում է նաև այլ կողմնորոշում ոնեցող մարդկանց:

Ինչպիսին է Բուդդայիվերաբերմունքը վիժումներին

     Բուդդիզմը կիրառողները պահպանում են ուսուցման հինգ կանոնները, որոնք հանդիսանում են բարոյական սկզբունքներ, անհրաժեշտ հոգևոր պրակտիկայի առաջընթացի համար: Ուսուցման առաջին կանոնում ասվում է` “ձեռնպահ մնա կենդանի էակների սպանությունից”: Քանի որ Տխերավադայի Բուդդիզմում մարդու կյանքը հաշվվում է բեղմնավորման պահից, [1] սաղմի սպանությունը համարվում է մարդու սպանությանը հավասար: Դա դարձնում է վիժումը անհամատեղելի առաջին կանոնի հետ:
     Մի ցուցում Բուդդայի հայեցակարգի վերաբերյալ վիժման մասին կա Վինայում, տեքստերի հավաքածու, որոնք սահմանում են վարքի կանոնները և բուդդայական կին և տղամարդ վանականների պարտականությունները: Վինայաին համապատասխան, եթե կին վանականը իրականացնում է վիժում կամ խորհուրդ է տալիս ուրիշներին իրականացնել այն, նա խախտում է վանական վարքի հիմնական չորս կանոններից մեկը և անմիջապես հեռացվում է Սանգխայից: [2]
Ծանոթություն
1. Պալիական տեքստերին համապատասխան, վերածնվելը իրականանում է, երբ առկա են երեք առարկաներ` մայրը (ձվաբջիջը), հայրը (սերմնահեղուկը) և gandhabba (կարմայական էակի էներգիան փնտրող վերածնունդ): Եթե բոլոր երեք բաղկացուցիչները միանում են, ապա բեղմնավորված ձվաբջիջի մեջ առաջանում է մարդկային գիտակցություն և իրականանում է վերածնունդը: Այդ պրոցեսի նկարագիրը կարելիէ կարդալ Մախատանխասանկխայա սուտտայում (MH 38) (Махатанхасанкхая сутте (МН 38)):
2. Այդ կանոնը (Параджика №3) վերաբերվում է կին և տղամարդ վանականներին: Նրանում ասվում է`
Եթե կիմ կամ տղամարդ վանականը կանխամտածված զրկում է մարդկային կյանքից էակին, փնտրում է նրա համար մարդասպան, գովաբանում է կանխամտածված կյանքից հեռանալը, կամ դրդում է ինքնասպանության, ասելով` “Թանկագին, քո ինչին է պետք այս անտանելի ր աղքատ կյանքը: Քո համար մահը ավելի լավ կլինի ապրելուց,” կամ ինքն է տիրապետում նմանատիպ հայացքի, նմանատիպ մտադրության, տարբեր մեթոդներով գովաբանում է կանխամտածված հեռանալը կյանքից կամ դրան դրդելը, նա համարվում է անկում կատարած և այլևս չի հանդիսանում վանական համայնքի անդամ:
     Այս կանոնի բացատրությունը` վիժումը համարվում է “կանխամտածված կյանքի զրկում մարդկային էակի”: Նայել հրատարակումը` The Buddhist Monastic Code, Vol. I
    

Ինչ կերպով պետք է սովորեցնել բուդդիզմը սեփական երեխաներին

     Բուդդայի խորհուրդը ծնողներին բացարձակ պարզ է` ձգտեք, որպիսի ձեր երեխաները մեծանան որպես առատաձեռն, բարոյական, պատասխանատու, ունակ և անկախ մարդ: (Սիգալովադա սուտտա — ДН 31 և Մախամանգալա սուտտա — Сутта-нипата 2.4) Երեխաներին բուդդիզմ սովորեցնելը չի նշանակում պատմել նրանց երկար դասախոսություններ պատկերավոր առաջացման մասին, ստիպել նրանց սովորել Բուդդայի կողմից փախանցված ութակի այս, տասակի այն կամ տասնյոթակի այդ: Ճիշտ ուսուցումը – դա այն է, որ նրանց տալ ամեն անհրաժեշտ գիտելիքները և ունակությունները իրական երջամկության ձեռք բերման համար: Մնացածը կգա ինքնին:
     Առաջին և ամենակարևոր դասը, որը ծնողները պետք է տան իրենց երեխաներին, դա այն է, որ յուրաքանչուր գործողություն ունի իր հետևանքը: Յուրաքանչուր վարկյան մենք կատարում ենք ընտրություն և միայն մենք պետք է ընտրենք – ինչպես մտածել, ինչ ասել կամ ինչպես վարվել: Հենց այդ ընտրությունն է իվերջո և որոշում մեր երջանկությունը: Դա կարմայի էությունն է, պատճառի և հետևանքի հիմնայի օրենքի, ընկած Բուդդայի ուսմունքի հիմքում: Այդ գիտելիքը հանդիսանում է առաջինը մեզ հասած հրահանգներից, փոխանցված Բուդդայի կողմից իր միակ որդուն` Րախուլային: [1] Այդ սուտտայում (Амбалаттхика-рахуловада сутта — МН 61) ծնողները կարող են վերցնել կարևոր գիտելիքներ նրա մասին, թե ինչպես իրենց երեխաներին սովորեցնեն Դխամմա, կոնկրետ` ինչին սովորեցնել և ինչպես սովորեցնել:
     Այդ սուտտայում Բուդդան իր յոթամյա տղային անում է դիտողություն, նրա համար, որ նա ստել է: Բուդդան ինչին է սովորեցրել այս ցուցման մեջ իր տղային, հասկանալի է` դա “Ճիշտ խոսքն է” և հավատարմությունը բարոյականության հիմնական սկզբունքներին: Նրանում, թե Բուդդան ինչպես է սովորեցրել տղային, նույնպես կա միքանի կարևոր պահ: Առաջին` անցկացնելով համեմատություն տնային հասարակ պարագայով (շերեփիկով), Բուդդան բացատրում է սեփական միտքը տեսանելի և տարիքին համապատասխան լեզվով, որը Րախուլան իվիճակի է հասքանալու: Երկրորդը` Բուդդան չի սկսում բարդ շեղված դասախոսություն կարմայի օրենքի էության մասին, այլ կենտրոնացնում է խրատը անմիջական եզրակացության վրա` ուշադիր ղեկավարի քո արարքները: Երրորդը` չնայած ուսուցման հինգ կանոնները կազմում են ճիշտ վարքի հիմքը, Բուդդան նրանց մասին չի հիշատակում, այն պատճառով, որ նրանցից որոշները (վերաբերվող սեքսուալությանը և արբեցնող ըմպելիքների և միջոցների օգտագործմանը) դեռևս կապ չունեն յոթ տարեկան յերեխայի հետ: (Հավանական է, Բուդդան Րախուլային ուսուցման կանոների մասին ավելի մանրամասն ցանկանում էր պատմել այն ժամանակ, երբ նա կդառնար պատանի:) Չորրորդը` Բուդդան այնպես է անում, որ Րախուլան ինքն է մասնակցություն ունենում դասավանդվող դասին: Դրա համար նրան տրվում են հարցեր, այսինքն դասը չի դառնում չոր և անհետաքրքիր: Եվ իվերջո, Բուդդան օգտվում է հնարավորությունից, որպիսի միքիչ խորանա թեմայի մեջ, բացատրելով  արտացոլման կարևորությունը մինչև, ընթացքում և հետո ցանկացած գործողության – լինի դա մարմնի գործողություն, խոսքի կամ մտքի: Այսպես Բուդդան օգտագործում է աննշան զանցանքը Րախուլայի որպիսի բացատրի նրա ավելի լայն նշանակությունը և արդյունքում ձևավովում է նշանակալի և խարը դաս:
     Չնայած մեծամասնությունը մեզանից` ծնողներից, կարող են միայն երազել այն մասին, որպիսի իրենց երեխաներին սովորեցնեն այսպես հստակ և արդյունավետ, ինչպես Բուդդան, այստեղ մեզ համար սովորելու բան կա: Սակայն մինչ այն երբ մենք կփոխակերպենք այս օրինակը մեր իրական գործողություններին, անհրաժեշտ է հաշվի առնել մի կարևոր պահ` հրահանգները, որոնք Բուդդան տվել է իր որդուն բխել են մարդուց, որը հեց ինքը բավականին լավ գիտեր առարկան: Րախուլայի ուսուցիչը եղել է մարդ, իրականում գործածած այն, ինչին նա սովորեցնում էր: Այբ է հենց իդեալը: Այստեղ մենք գտնում ենք հստակ ցուցումը` եթե ուզում ես սովորեցնել երեխաներին Բուդդայի ուղղուն, ապա համոզվիր, որ ինքդ ես գնում այդ ուղղով: Եթե դուք խոսքերով արտահայտում եք այնպիսի որակներ, ինչպիսիք են առատաձեռնությունը, ճշմարտությունը և համբերատարությունը, իսկ երեխաները անընդհատ ձեզ տեսնում են որպես ժլատ, հասքանում են, որ դուք խաբում եք կամ համբերատար չեք, ապա ձեր ցուցումները կլինեն անօգուտ: Իհարկե, որպիսի երեխաներին սովորեցնել, ձեզ պետք չէ սպասել, մինչև դուք ձեռք կբերեք Ուսմունքի կատարյալ գիտելիքները, ուստի եթե ձեր ցուցումները ունենան կշիռ երեխայի աչքերում, նրանք պետք է իրենց աչքերով տեսնեն, թե դուք ինքներդ ինչպես եք հետևում այդ սկզբունքներին ձեր ամենօրյա կյանքում: Եթե դուք կարող եք սովորեցնել նրանց անձնական օրինակով և տալ իրենց գիտելիքներ և կարողություններ կյանքի համար համապատասխան Բուդդայի Ուսմունքի, դուք նրանց տալիս եք անգին նվեր`

Իմաստունները հույս ունեն, որ նրանք կունենան երեխա
բարձրագույն կամ նման մակարդակի,
այլ ոչ թե ցածր` ընտանիքի համար խայտառակություն:
Այդպիսի երեխաները,
աշխարհիկ հետևորդներն են
իրականացրած բարոյականության և վստահության մեջ,
առատաձեռն են, ազատ են ժլատությունից,
փայլում են ցանկացած հավակույթում
ինչպես լուսինը,
դուրս ելած ամպերի հետևից:
- Իտիվուտտակա, 74

     Եթե դուք փնտրում եք գրքեր, որոնք կարելի է կարդալ երեխայի համար (կամ երեխայի հետ), ես խորհուրդ կտամ Ջակատայի ցիկլը: [2] Այդ գրքերի մեջ ներկայացվում է Բուդդայի անցյալ կյանքերը:
•    Բազմաթիվ ջատականեր դուք կարող եք կարդալ “Ջատականեր” բաժնում “Դխամմայի Անիվը” կայքում:
•    “Ջատականեր: Ընտրված պատմություններ Բուդդայի անցյալ կյանքերից”, գիրքը, պարունակող մեծ հավաքածու ջատակաների, պալիերենից ռուսերեն թարքմանված Ա. Պարիբկոյի և Վ. Էրմանի կողմից, հրատարակված 2003 թ. “Ուդդիյանա” ("Уддияна") հրատարակչության կոզմից (416 էջ, ամուր կազմ):
•    Բուդդայական ասացվածքներ (<<Ուտպալա>> Գիրք 1) / Թարքմանությունը պալիերենից Ա. Պարիբկայի, Յու. Մ. Ալիխանովայի; Նախաբան և ներածություն Ա. Պարիբկայի. Սանկտ Պետերբուրգ: << Ուտպալա>>, 1992. 160 էջ:
•    Հեքիաթներ իրական և անիրական իմաստության մասին: Հավաքածու/ Թարքմանությունը պալիերենից Ա. Բ. Պարիբկայի. Բ. Ա. Զախարինայի; Կազմող Ա. Բ. Պարիբկա, Վ. Գ. Էրման; Նախաբան Վ. Գ. Էրմանի; Ներածություն Ա. Բ. Պարիբկա; Գ. Ա Զախարովայի խմբագրությամբ: <<Գեղարվեստական գրականություն>>, 1989. 528 էջ:
•    Ջատականեր: Թարքմանությունը պալիերենից Բ. Զախարինայի: Հրատարակչություն` Գեղարվեստական գրականություն, 1979. – 352 էջ:
•    Բուդդա: Վերածնվելու մասին պատմություններ/ Թարքմանությունը պալիերենից Բ. Զախարինայի; Ոտանավորներ Ա. Գոլեմբայի: - Մ.` գեղարվեստական գրականություն, 1991. – 79 էջ:
Ծանոթություն
1. Յոթ տարի անց այն բանից երբ Սիդդխատտխա Գոտաման լքեց տունն ու ընտանիքը և սկսեց հոգևոր փնտրտուկները, նա առաջին անգամ վերադարձավ տուն` ընտանիքի մոտ, որպիսի նրա անդամներին սովորեցնի Դխամմա: Հաջորդ սուտտաներում պարունակվում են ցուցումներ, որոնք Բուդդան տվել է իր որդուն` Րախուլային`МН 61 (7 տարեկան Րախուլային), որոնցում Բուդդան բացատրում է արտացոլման կարևորությունը մինչև, ընթացքում և հետո արարքը կատարելուց; МН 62 (Րախուլան 18 է), որով Բուդդան սովորեցնում է նրան շնչառական մեդիտացիա` МН 147 (Րախուլան 20 տարեկան է, անմիջապես նրա վանական դառնալուց հետո), որի մեջ Բուդդան հարցնում է Րախուլային անհավերժության մասին և Րախուլան դառնում է Արախանտ, СН XXII.91 (նմանատիպ СН XVIII.21) և СН XXII.92 (նմանատիպ СН XVIII.22), որի մեջ Բուդդան պատասխանում է նրա հարցերին “Ես”-ի և ինքնին կարծիքի ձևավորման մասին, և Սուտտա – նիպատա 2.11 (Сутта-нипата 2.11), որի մեջ Բուդդան բարձրացնում է նար առաջ ճգնավորության առավելությունը:
2. Ջատակաները, կամ պատմվածքները անցյալ կյանքի մասին, - դա գիրք է, ներառված Կխուդդակա Նիկայում, որի մեջ ներկայացվում է Բուդդայի անցյալ կյանքերը մինչև նրա վերածնվելը որպես Սիդդխատտխա Գոտամա: Անցյալ կյանքերում նա եղել է մարդ, թռչուն, կապիկ և այլն: Կյանքերից յուրաքանչուրը նվիրված է եղել ունակ որակներից մեկին ամրապնդելուն : Այդ պատճառով որոշ ջակատաներ նվիրված են համբերատարության զարգացմանը, մյուսները` առատաձեռնության և այլն:

Բուդդիստները բուսակերներ են

     Որոշները` բուսակեր են, իսկ որոշները ոչ: Սակայն, խիստ ասած, հայացքը Տխերավադայի տեսանկյունից թույլատրում է ընտրություն, ուտել թե չուտել միս, հենց գործնականով զբաղվովին: Շատ բուդդիստներ (և ոչ բուդդիստներ) ելնելով կարեցանքից մյուս կենդանի էակների նկատմամբ կորցնում են ցանկությունը օգտագործելու միս: Սակայն, բուսակերությունը չի հանդիսանում պարտադիր պայման նրա համար, որպիսի հետևել Բուդդայի ուսմունքին:
     Թեկուզ և առաջինը ուսուցման հինգ կանոններից, հիմնական կոդեկսի էթիկայի վարքի բոլոր գործնականով զբաղվող բուդդիստների համար, կոչ է անում խուսափել կանխամտածված սպանությունից, այն չի վերաբերվում մսի օգտագործումից արդեն մահացած կենդանիների: [1] Տխերավադայական վանականները ունեն իրավունք գործնականում կիրառել բուսակերությունը, թողնելով չկերած այն միսը, որը իրենց կողմից եղել է դրված զոհոզության ամանի մեջ, բայց քանի որ նրանք վարում են վանական կենսակերպ իշնորհիվ աշխարհիկների անշահախնդիր առատաձեռնության [2] (որոնք ինքները կարող են լինել բուսակեր կամ ոչ), նրանց համար համարվում է անհարգալի հատուկ խնդրել որոշակի սննդի տեսակներ: Աշխարհի որոշ տարածքներում (այդ թվում հարավային ասիայի լայնատարած մասերում), որտեղ բուսակերությունը տարածված չէ, և շատ ուտեստներ պատրաստվում են մսային կամ ձկնային ապուրի մեջ, բուսակեր – վանականներին պետք է ընտրել` ուտել միս թե սոված մնալ: [3]
     Սննդի հայտայտման համար սպանություն կատարելը բացահայտ խախտում է առաջին կանոնը, այսինքն դրանից պետք է խուսափել: Այստեղ մտնում է որսորդությունը, ձկնորսությունը, տակարդների տեղադրումը, մսագործի աշխատանքը, սնդի պատրաստումը կենդանի փափկամորթներից, կենդանի ոստրեների օգտագործումը և այլն:
     Իսկ ինչպես կարելի է գնահատել խնդրանքը այլ մարդուն բռնել և սպանել կենդանիներ ինձ համար: Այդ առումով Բուդդայի ուսմունքը բացարձակ աներկմիտ է` մենք չպետք է կանխամտածված տանք ուրիշներին հանձնարարություն սպանելու համար: Օրինակ, մենք չպետք է օգտվենք որոշ ռեստորանների հնարավորությունից, որտեղ կարելի է ընտրել կենդանի ծովախեցգետին, որին կպատրաստեն հատուկ ձեզ համար: Դխամմապադայում այդ միտքը արտահայտվում է հետևյալ կարճ տողերում`
Բոլորը վախենում են բռնությունից (բառացի` փայտից)
բոլորին կյանքը թանկ է:
Դնելով ձեզ ուրիշների տեղը
մի սպանեք և մի դրդեք սպանության:
- Դխամմապադա, 130

     Իսկ ինչ կարելի է ասել կենդանու մսի ձեռք բերման համար, սպանված ուրիշի կողմից: Համապատասխանում է արդյոք դա բուդդայական սկզբունքներին կարեկցանքի և ոչ բռնության, հաբդիսացող միջուկը “ճիշտ ձգտման”: Դա բարդ հարց է, որի մեջ սուտտաները տալիս են մեզ ընդամենը քիչ տեղեկություն: Բուդդայի ուսմունքի մեջ` “գոյատևման համար ճիշտ միջոցների” մասին, աշխարհիկների համար, կյանքի անթույլատրելի աշխատանքների տեսակների մեջ հիշատակվում է “մսի վաճառքը” (նայել Վինիջջա սուտտան AH 5.177 (см. Ваниджджа сутта, АН 5.177)): Թեկուզ և այստեղ չի ասվում, վերաբերվում է արդյոք այս արգելքը մեզ, միս արտադրողի հաճախորդներին և գնորդներին, նա մեզ դնում է բավականին մոտիկ անկարող քայլերի կատարման տեղին, որն ինքնին կարող է առաջացնել անհարմարություն:
     Մենք կարող ենք ամփոփել սուտտաներից ուսուցանումը հետևյալ կերպ` դատելով ամենինչից, մարդը կարող է մաքուր խղճով ստանալ (այդ թվում ինչպես նաև որպես զոհողություն), պատրաստել և ուտել միսը, իրեն տրված այլ մարդկանց կողմից կամ օգտագործել սննդի մեջ կենդանու միսը մահացած բնական մահով: Բայց ինչ վերաբերվում է մսի ձեռք բերմանը, այդ հաշվով ես չեմ կարող տալ միանշանակ գնահատական: Այստեղ չկա հասարակ և հստակ պատասխան:
     Մենք բոլորս այս կամ այն չափով մեղավոր ենք որպես մասնակից ուրիշ էակներին վնաս պատճառելու և մահի մեջ: Հանդիսանում ենք արդյոք մենք մսակերներ, ոչ մսակերներ, կամ ինչ որ նրանց միջինը, կարևոր չէ ինչպիսի ուշադրությամբ ենք մենք ընտրում սնունդը օգտագործման համար, նրա արտադրման և պատրաստման երկար շղթայի մեջ ինչ որ տեղ միևնույն է իրականացվում է կյանքի ընդհատում: Ինչքան ել ուշադիր որ մենք քայլենք գետնի վրայով, անվերջ քանակով միջատներ և մանրեներ աննկատ մահանում են ամեն քայլին մեր ոտքերի տակ: Այդպիսին է էությունը մեր աշխարհի: Միայն այն ժամանակ ենք մենք ազատվել ծնվելու և մահանալու անիվից, երբ մենք կատարեցինք վերջնական ազատագրումը, մտնելով Նիբբանայի վիճակի մեջ` Անմահի, միայն այդ դեպքում մենք կարող ենք ընդմիշտ լվանալ սպանությունների և մահերի հետքերը մեր սրտերից: Որպիսի ձգտել այդ վեհ իդեալին, Բուդդան տվել է մեզ բավականին իրականացվող խորհուրդ: Նա չի պահանջել հետևորդներից դառնալ բուսակերներ, նա ուղակի խնդրել է պահպանել ուսուցման էթիկայի կանոնները: Մեզանից շատերի համար դա ինքնին դժվար խորցություն է: Դրանից մենք պետք է սկսենք:
Ծանոթություն
1. Վանականներին Տխերավադայի ավանդույթնեով արգելված է ուտել մարդու, փղի, ձիու, օձի, առյուծի, վագրի, լուսանի, արջի, բորենու և հովազի միս: Վանականին նույնպես արգելվում է ուտել հում ձուկ կամ միս, կամ ցանկացած ձուկ կամ միս որի մասին նա տեսնում է, լսում է կամ մտածում է, որ կենդանին սպանված է եղել հատուկ նրա համար (նայեք հիմնական սննդի ապրանքների նկարագիրը բաժինը The Buddhist Monastic Code):
     Վանականը, որը կերել է միս արգելված ցանկից, համարվում է իրականացրած խախտում և պետք է խոստովանի այն այլ վանականներին իր համայնքի: Այդ կանոնը չի նշանակում, որ վանականը պարտավոր է խուսափել մսից ընդհանրապես, ուղակի նրան անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել նրան, թե ինչ միս է նա ուտում:
2. Նայեք հրատարակումը The Economy of Gifts :
3. Վանականները որոշ Մախայանա Բուդդայական դպրոցներում պահպանում են բուսակերությունը: Նայել գիրքը` "The Buddhist Religion: A Historical Introduction (fourth edition)" by R.H. Robinson W.L. Johnson (Belmont, California: Wadsworth, 1997), pp. 213-14.

Կան արդյոք հիմա աշխարհում Արթնացածներ
Ինչպես ես կարող եմ դատել հասել է արդյոք մարդը Արթունության թե ոչ

     Ես բուդդիստ չէի լինի, եթե մտածեի, որ Արթնացվածությունը անհասանելի է: Հենց Բուդդան նկատել է, որ քանի գոյատևում են մարդիկ, զբաղվող ճիշտ պրակտիկայով “Ութակի Ճշմարիտ Ճանապարհի”, կլինեն նաև և Արթնացածները (ДН 16): Ավելի լավ արթնացվածության վկայությունը հաջորդականության մեջ է, ընկած Բուդդայի ուսմունքի հիմքում: Սուտտաներում նա կրկին և կրկին ասում է պարգևների մասին, որոնք սպասում են Ճանապարհով գնացողներին շուտվանից մինչև Նիբբանային հասնելը` երջանկություն առատաձեռնության զարգացման արդյունքում, երջանկություն բարոյականության զարգացման արդյունքում, երջանկություն շրջապատողների նկատմամբ սիրո և բարիության զարգացման արդյունքում, երջանկություն մեդիտացիայի պրակտիկայի և մտքի նուրբ հանգիստ վիճակին հասնելու արդյունքում, երջանկություն մտքի տանջանքներին բերող որակների հեռացմամբ և այլն: Դխամմայի պրակտիկայից կախված, այդ ամենը տարբեր չափով կարելի զգալ ինքնուրույն: Նրանից հետո, երբ դուք ինքներդ փորձեցիք Բուդդայի որոշ ուսմունքներ, ապա կլինի շատ հեշտ ընդունել այն փաստը, նրա ուսմունքի մնացած մասը հավաստի է, ներառյալ նույնիսկ այն անսովոր պնդումը նրա մասին, Արթնացվածությունը հասանելի է:
     Լավ է չզբաղվել անպտուղ վերլուծություններով նվաճումների աստիճանի մասին ինչ որ մեկ այլի, քանի որ անձնական պատրանքները և կեղտոտվածությունը ազդում են մեր տեսնելու ունակության վրա: Լավ է ծախսել ժամանակ, որպիսի նայեք ինքներդ ձեր վրա և մտածեք “Հսել եմ արդյոք ես Արթունության: Վերջ դրել եմ արդյոք ես տանջանքներին”: Եթե դուք տալիս եք սրան բացասական պատասխան, ապա ձեզ համար դեռ կա ինչով զբաղվել:
     Թեկուզ երբեմն անհրաժեշտ է ստանալ պատասխաններ որոշ հարցերին ուրիշ մարդու մաքրության վերաբերյալ, հատկապես որոշում ընդունելիս այն դեպքում, երբ նրան պետք է ընտրեք որպես ձեր հոգևոր ուսուցիչ: Օրինակ “Արդյոք նա գտել է երջանկությունը: Ապրում է արդյոք նա համապատասխան ուսուցման էթիկայի կանոններին: Ճիշտ է արդյոք Դխամմայի այն ընդունումը որին նա սովորեցնում է: Կարող եմ արդյոք ես նրանից սովորել ինչ որ արժեքավոր բան: Ձեզ կարող է պետք լինի երկարատև և մոտիկ ծանոթություն այդ մարդու հետ, մինչ այն դուք վստահ կպատասխանեք այս հարցերին (Տխանա սուտտա — АН IV.192): Սակայն եթե դուք գտել եք մեկին, տիրապետող նմանատիպ հազվադեպ լավ որակների համադրույամբ, եղեք նրա կողքին, նա տիրապետում է բազում օգտակարին, որին կարող է ձեզ սովորեցնի:
     Իվերջո, ես բացահայտել եմ մի կարևոր կանոն` եթե որևէ մեկը ձեր կողքին հայտարարում է, որ հասել է Արթունության (կամ ամեն կերպ հասկացնում է այդ), ապա նա ավելի շուտ ստում է կամ նրա ձեռքբերումը այն չէ, որին սովորեցրել է Բուդդան:
Նայել նույնպես` ակնարկ "Recognizing the Dhamma"

Սկսնակների համար բուդդիզմի վերաբերյալ ինչ լավ գրքեր կան
 
     “Գրադարան” ("Библиотека") բաժնում դուք կարքղ եք գտնել տարբեր գրքեր, համապատասխանող ձեր հետաքրքրություններին և հակումներին, մասնավորապես`
•    “Բուդդայի Խոսքը” ( "Слово Будды" ), Պատվարժան Նյանատիլոկա Տխերա: Ազնիվ ութակի ճանապարհի սիստեմատի նկարագրումը հենց Բուդդայի քարքզների հիմման վրա: Այս գրքի օգնությամբ դուք կարող եք իմանալ բուդդայական ուսմունքը հենց սկզբնաղբյուրներից:
•    Չորս բարձրադիր վիճակ ("Четыpе возвышенных состояния"), Նանյապոնիկա Տխերա: Կրճատ և ոգեշնչող մտքեր սիրող բարիության զարգացման մասին, կարեկցանքի, ուրախության և ինքնազսպման, և նրանց դերի մասին մեդիտացիայի պրակտիկայում:
•    Հասարակ խոսքերով ուշադրության մասին ("Пpостыми словами о внимательности"), Խենեպոլա Գունարատանա: Հասկանալի և հեշտ գրված գիրք է նրա մասին, թե ինչպես ներմուծել ուշադրությունը սեփական կյանքի մեջ: Այս գիրքը նվիրված է նախ և առաջ վիպասսանա մեդիտացիայի պրակտիկային և նախատեսված է իրական կիրառման համար:

Որտեղից ես կարող եմ գտնել Պալիական կանոնը (Տիպիտակա) ամբողջությամբ

     Թղթային տեսքով`
     Եթե դուք ուզում եք ձեռք բերել ամբողջ Պալիական կանոնը (Палийский канон) թղթի վրա, իմացեք, որ նրա ծավալը բավականին մեծ է և ձեզ հարկավոր կլինի բավականին ծախսել: “Պալիական տեքստերի ընկերություն” (Pali Text Society) խմբագրատանը անգլերեն լեզվով թարքմանությունը կազմում է 12000 էջ 50 մասով ամուր կազմով: Այս գրքերը զբաղեցնում են մոտավորապես 1,5 մետր դարակի վրա և արժեն 2000 դոլլարի սահմանում: Բացի այդ, որոշները ավելի բարդ հասքանալու համար և դժվար թարքմանվող գրքերը Տիպիտակայի թարքմանված չեն ուրիշ լեզուներով, և եթե դուք իրոք ուզում եք կարդալ այն ամբողջությամբ` ձեզ պետք է սովորել պալիերեն լեզուն: Հարյուր ամյակից ավելի “Պալիական տեքստերի ընկերությունը” եղել է Տիպիտակայի առաջատար հրատարակիչը, ինչպես պալիերեն լեզվով լատինական տառաշարով, այնպես էլ և անգլերեն թարքմանությամբ, սակայն հիմա այդ թարքմանությունները համարվում են հնացած: Հիմա կան կանոնի որոշ մասերի ավելի լավ թարքմանություններ անգլերեն և ալյ լեզուներով:

Ուրիշ
Ինչպես տարբերել զոհողության պրակտիկան (dāna) հասարակ դրամահավաքից

     Այստեղ կա զգալի տարբերություն: Վերջի տարիներին (dāna) տերմինը ավելի հաճախ օգտագործվում է շատ բուդդիստական ընկերությունների կողմից Արևմուտքում որպես խաբեություն, որի օգնությամբ նրանք փորցում են օգտագործել մեր լավ զգացմունքները իրենց գանձարանը լցնելու համար: Քանի անգամ մենք ստացել ենք նամակներ բուդդիստական ընկերությունների կոզմից, սկսվող “dāna կամ անշահախնդիր զոհողություն բառերով, դա հին ավանդույթ է, որը պահպանում է Բուդդայի ուսմունքը 2500 տարվա ընթացքում…”: Քանի անգամ մենք տեսել ենք երկար ցուցակ անհրաժեշտ իրերի, որի մեջ նկարագրվում է, թե ինչ է կոնկրետ պետք տվյալ համայնքին: Քանի անգամ ենք մենք լսել, թե ինչպես մեդիտացիայի կենտրոններում նշվում է գումարը “խորհուրդ տրվող զոհողության” որպես վճար ուսմունքի տալու համար: Ես գտնում եմ, որ այդ դիմելու ջանքերը նյութական օգնության համար բուդդիստների կարիքների համար գնում են հակառակ բուդդայական առատաձեռնության իրական ոգուն, որը հանդիսանում է գործողություն, սրտիծ եկող բացարձակապես մարդու սեփական ցանկությամբ: Հենց այս մոտեցումն է ընկած Բուդայի ուսմունքի հիմքում:
     Անկասկած, որ ցանկացած նվեր – դա բարի է: Բուդդան սովորեցնում է մեզ առատաձեռն տալ նրանց, ով խնդրում է [Дхаммапада 224]: Նույնիսկ ոչ մեծ նվերը, որը տրվում է մաքուր սրտով, ունի մեծ արժեք`
     Նույնիսկ եթե մարդը կնետի սննդի մնացորդները ամանից կամ ափսեից լճի կամ լճակի մեջ, մտածելով “թող այս լչում ապրող էակները սնվեն այս սնունդով”, ապա դա նաև կբերի արժանիքներ:
- Վաչչխա սուտտա – AH III. 57. (Ваччха сутта — АН III.57.)
     Հենց վարձատրությունը իրականացրած զոհողության համար կապված է մտքի վիճակից, որի ժամանակ այն իրականացվում է: Նվիրատուն և ստացողը – մարդը և ընկեևությունը, հավասարապես պատասխանատու են այն բանի համար, որ այդ արարքը իրականացվում է այնպիսի պայմաններում, ինչպես առատաձեռնությունը տվողի բերում է առավելագույն օգուտ: Եթե երկու կողմն էլ ձգտում են գործնականում իրականացնել Բուդդայի ուսմունքը, նրանք պետք է հաշվի առնեն հետևյալ պահերը`
     Առաջին հերթին, զոհողության պտուղը մեծանում է կապված տվողի դրդապատճառի մաքրությունից, որը մղում է նրան իրականացնել իր նվիրատվությունը: Նվերը, որը տրվում է ոչ մաքուր սրտով, բերում է արժանիքների զգալի քանակություն, սակայն նվերը, որը տրվում է ամբողջ սրտով “երբ տվողը չի փնտրում սեփական շահը, առանց մտքի գալիք վարձատրության” ունի ավելի մեծ արժեք (Дана сутта — АН VII.49): Եթե մենք իրականացնում ենք ընծայություն, հույս ունենալով ստանալ ինչ որ բան դրա փոխարեն, լինի դա առվելություն ընկերության անդամների համար, շնորհակալական վկայական, գիրք, մեդիտացիայի կուրս և այլն, մենք մեզ խափում ենք և փոքրացնում ենք մեր առատաձեռնության ուժը: Բուդդայական կազմակերպությունները պարտավոր են լինել զգույշ ինչ որ բանի նվիրատվության ժամանակ ի պատասխան զոհաբերության:
     Երկրորդը, Բուդդան մեզ չի սովորեցրել ուրիշներից խնդրել ինչ որ նվերներ: Իրականում նա սովորեցնում է լրիվ հակառակը` բավարարվելով այն քչով, ինչ մենք ունենք (Арияванса сутта — АН IV.28): Այդ ուսմունքը` բավարարվել քչով, կարմիր թելի պես անցնում է Բուդդայի ամբողջ ուսմունքի միջով: Ես համարում եմ, որ “անհրաժեշտ իրերի” ցանքը խոսում է անբավարարվածության զգացումի առկայության մասին և հակասում է նշված ուսմունքին: Մարդիկ, իրականացնող զոհաբերությունը, ավելի շատ ուրախանում են, երբ ստացողը անկեղծ ուրախ է այդ նվերին, ինչքանել որ համեստ այն չլինի: Եթե ես կարող եմ անել միայն ոչ մեծ նվեր, ապա անհայտ է, արդյոք այն շնորհակալությամբ կընդունվի կամ նույնիսկ կնկատվի կազմակերպության կողմից, որը ձգտում է հարստանալ կամ ունի մեծ ցանք իրեն անհրաժեշտ իրերի: Կազմակերպությունը բավականին արդյունավետ կարող է տարածել Բուդդայի ուսմունքը, ունենալով զուսպ կարիքներ և ոչ մեծ պահանջներ, ինչը ծնում է վստահություն նրանց շարքերում, ով նրան աջակցում է:
     Երրորդը, կարևոր է զոհաբերություն ստացողի ներքին մաքրությունը (Իսսատտխա սուտտա — СН III.24): Երբ մենք բարոյական մարդկանց իրականացնում ենք նվիրատվություն, որոնք թեկուզ և պահպանում են ուսուցման հինգ կանոնները, մենք ոչ միայն հաստատում ենք նրանց ցանկությունը զարգացնել բարոյականությունը (sīla), այլ նաև նպաստում ենք մեր իսկ առաջընթացին: Նվիրատվությունը բարոյական մարդկանց – բա կարմայի մեծ ուժ է, օգուտը որից մենք ստանումենք երկար ժամանակ մեր արաքի իրականացումից հետո: Առատաձեռնությունը և բարոյականությունը սերտորեն կապված են: Երբ մենք կսովորենք գրագետ օգտագործել մեր կիսվելու ցանկությունը ուրիշների հետ և իրականացնել զոհաբերություն այն ժամանակ, երբ նրանք կբերեն առավել օգուտ, մենք նրանցից կստանանք մաքսիմալ արդյունք: Անկախ նրանից, իրականացնում ենք մենք զոհաբերություն թե ընդունում ենք այն, առավել օգուտ ստացվում է բարոյականության հանդեպ  վերաբերմունքի լրջությունից:
     Եվ վերջինը: Ես կուզենաի դիմել բուդդայական կազմակերպություններին խնդրանքով որ լինեն շատ համբերատար և դիմադրեն իրենց համայնքի աճի ցանկությանը: Հոգևոր կազմակերպության հաջոզությունը չի կարելի չափել սովորական առևտրի միավորներով, այնպիսի ինչպիսին են անդամների քանակը, ներբեռնված ֆայլերի քանակը, կարդացած դասախոսությունների քանակը, ստացած փողի քանակը և այլն: Հաջողությունը այստեղ կարելի է չափել միայն նրանով թե ինչքանով ամբողջական է նա իրականացնում Բուդդայի ուսմունքը: Եթե համայնքը կատարում է լավ աշխատանք, հիմնված բարոյականության սկզբունքներին, ապա մարդիկ, տեսնելով բարոյականությունը, անմինաջապես կզգան ցանկություն մեկնել օգնության ձեռք և իրականացնել զոհաբերություն; Ցանկացած կազմակերպություն, որը այդպես է վարվում, անմիջապես ազդում է այլ կազմակերպությունների վրա առատաձեռնության անգի ավանդույթի կերպով, որը ընկած է Դխամմայի հիմքում, որը գերազանցում է բոլոր ընծաները (Дхаммапада 354):
Նայեք նույնպես հրատարակումները`
•    The Economy of Gifts," by Thanissaro Bhikkhu.
•    "Generosity":

Արդյոք չի կարելի վաճառել Դխամմայի մասին գրքերը:
Ինչում է իմաստը նրանց անվճար տարածման:

     Դխամմայի մասին գրքերի վաճառքի մեջ չկա ոչ մի վատ բան: Իրականում, բազմաթիվ կոմերցիոն հրատարակչություններ կատարում են շատ արժեքավոր աշխատանք, տպելով բարձր որակի գրքեր Դխամմայի մասին, որոնք հեշտ է գնել խանութում, քան թե սպասել, որ ինչ որ մեկը նրանց ձեզ կտա անվճար: Սակայն այդ հասանելիության համար պետք է վճարել ոչ քիչ քանակով գումար: Հրատարակչին, ապրող հրատարակվող գրքերից եկած եկամտով, պետք է կատարի ընտրություն, ինչը հրատարակի, իսկ ինչը ոչ, կապված պահանջարկից: Արդյունքում ստացվում են գրքեր, որոնցում Դխամման խեղաթյուրված է կամ վերամշակված է, պատկերված է ուրախ, բարձրացնում է տրամադրությունը և հաճելի է: Հաճախ այս դեպքում կորցվում է բուդդայական Իրականության էությունը: Քիչ հավանական է, որ մարդիկ կվազեն գրախանութ և կսկսեն գնել գրքեր, որոնցում Բուդդան ներկայացնում է հրաժարման կարևոր սկզբունքները, զգայական հաճույքների թերությունները, կենտրոնացման արժեքները մարդկային մարմնի անհրապույրության վրա: Գիրք գնողների շուքան` նման թեմայի, փոքր է և անշահավետ:
     Սակայն կա և այլ պատճառ որպիսի լավ մտածեն, մինչև բուդդայական գրքերը վաճառելը: Բուդդայի ժամանակներից, ուսմոինքները սովորաբար փոխանցվել են անվճար, դասատուից աշակերտին, ընկերոջից ընկերոջը: Ուսմունքը, անգին համարվող, եկել է մեզ դարերի միջով շնորհիվ անընդհատ առատաձեռնության հոսքին, Բուդդայի ուսմունքի հիմքում ընկած: Այդ ավանդույթը շարունակվում է բուդդայական գրքերի անվճար տարածումով: Հեղինակից հոսքը գնում է նրանց միջոցով, ով ժամանակ է ծախսում խմբագրելու վրա, տեքստի հավաքումով և գրքի տպումով, նրանց միջոցով, ով զոհաբերում է փող հրատարակման համար և նրանց, ով զբաղվում է տարածելով և փոխանցելով: Եթե ձեզ հաջողվել է ստանալ գիրք, որը անցել է այդ առատաձեռնության ուղիով, դուք ստանում եք Դխամմայի կարևոր դաս մինչ այն, մինչև կբացեք նրա առաջին էջը: Երբ բուդդայական գրքի վրա դրվում է գին, դուք ոչ միայն պետք է վճարեք, այլ նաև ձեր փողի դիմաց կստանաք ավելի քիչ: Դուք ստանում եք ուղղակի գիրք Դխամմայի մասին, այլ ոչ թե իր, որը ինքնին հանդիսանում է Դխամմա: Նրանցից որը ունի մեծ արժեք:
     Հիշեք դա միշտ է, երբ վճարում եք փող Դխամմայի դիմաց, լինի դա գիրք, ձայներիզ, սկավառակ, մեդիտացիայի դաս կամ առանձնանալու պրակտիկա: Հին ասածվածքը այդպես էլ ակտուալ է` “թող գնորդը լինի շրջահայաց”:
 

Яндекс.Метрика