• Հայերեն
  • Русский

Բուդդայական աշխարհիկ մարդկանց համար

Նախաբան

     Այս հրատարակման մեջ ես կփորձեմ ձեզ պատմել այն մասին, որ աշխարհիկ բուդդայականը կարող է գործել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նա ապրում է բուդդայական երկրներից, եկեղեցինեց եւ համայնքներից հեռու: Հաշվի առնելով բուդդայական օրացույցի ամենօրյա եւ պարբերական միջոցառումների ամբողջ բազմազանությունը, ես որոշել եմ այստեղ պատմել միայն նրանց մասին, որոնք աշխարհիկ բուդդայականները կարող են կիրառել այն պայմաններում, երբ բուդդայական վանականներն և տաճարները գտնվում են հասանելիության սահմաններից դուրս:
     Բուդդայական երկրների ավանդույթների ամբողջ բազմազանությունից այս խմբագրություն մեջ ուսումնասիրվում են ընդամենը երեք տեսակի դրսեւորումներ` ամենօրյա հարգանքի դրսևորումը Երեք Զարդերին, այդ թվում    памятования  և մեդիտացիան, Ուպոսատխայի օրերը, երբ պահվում են ութ կանոնները և երեքամսյա անձրևների շրջանը: Այս հրատարակման հիմնական մասը նվիրված է վերը թվարկված երեքից առաջին տեսակին, ելնելով այն կարևոր նշանակությունից, որ այն ունի աշխարհիկ մարդու համար` ամենօրյա Դրահման կիրառելիս:   
     Եթե նույնիսկ, առանձին հետևորդներին բախտ է վիճակվել ապրել ոչ հեռու բուդդայական կենտրոնից, նրանք նույնպես ստանում են  դրականը նրանով զբաղվելիս, հետևելով արևելյան երկրներում բուդդիստների գործողություններին:

   Բկիկկխու Կխանտիպալո
    Սիդնեյ, Ավստրալիա   
Ներածություն

     Հիմա Բուդդիզմի վերաբերյալ կան բավականին շատ գրքեր ինչպես լավ, այնպեսել ոչ այնքակ, այնպես որ բուդդայականին, որն ապրում է այն երկրում, որտեղ այտ կրոնը առաջացել է ընդամենը վերջերս, դժվար կլինի հասկանալ, թե իրականում ինչում է ամփոփված Բուդդայի ուսմունքը: Սակայն այդ խնդիրը կարելի է լուծել սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրման միջոցով, այինքն Պալիական Կանոնով, ուստի այն մեծ խոչնդոտ չի հանդիսանում: Անխոսք, եթե հետևորդը կարող է դիմել օգնության առավել կրթված և փորձառու բուդդիստին, ապա նա կկարողանա ավելի արագ և խորը հասկանալ Բուդդայի ուսմունքի էությունը:
     Նրան նաև հեշտ կլինի գործնականում զբաղվել այդ ուսմունքի հոգևոր կիրառմանը: Նույնիսկ եթե մարդը լավ ծանոթ է Սուտտամի (Բուդդայի քարոզները) հետ, նրա համար դժվար կլինի հասկանալ, թե ինչպես պետք է ճիշտ կիրառել գործնականում նրանց մեջ գրված հրահանգները: Այդ խնդիրը բազմապատկվում է նրանց համար, ովքեր ստիպված են Դխամի վերաբերյալ գիտելիքներ ձեռք բերել միայն գրքերից: Կարելի է հարցեր լսել այնպիսի մարդկանցից` ես բուդդիստ եմ, սակայն ես ինչ պետք է կատարեմ գործնականում: Այստեղ բավարար չէ տալ այսպիսի պատասխան, օրինակ` կիրառեք Ազնիվ Ութակի ճանապարհը: Իրականում, այնքանել հեշտ չէ խոստովանել Բուդդայի ուսմունքը օտար միջավայրում, որտեղ բացակայում են բուդդայական վանականները, վանքերը և հուշարձանները, որտեղ պահվում են սրբերի աճյունները: Բուդդայական պետություններում, որտեղ Դխամմի բոլոր այս հատկանիշները ակնառու են, աշխարհիկի մոտ, նրան հետևելու գործընթացում կլինեն բավական հուշումներ, իսկ եթե կառաջանան դժվարություններ, նա չի մնա առանց օգնության: Սակայն բոլոր մյուս պետություններում աշխարհիկ բուդդիստը ստիպված է վստահել գրքերին: Նույնիսկ եթե մի կողմ թողնել բոլոր այն հրատարակությունները, որոնք տալիս են կանխամտածված սխալ պատկեր ( հիմնականում գրված արևմտյան հեղինակների կողմից, որոնք բուդդայական ոչ մի ավանդույթով լուրջ գործունեությամբ չեն զբաղվել) և ուսումնասիրել առավել հեղինակային աղբյուրներ, միևնույն է մաևդկային միտքը հակված է իրերի նկատմամբ ընտրողականության, որը իր մեջ թաքցնում է միակողմանի հայացքների զարգացում:
     Այժմ, նման դիրքորոշումը շտկելու լավ միջոց կարող է լինել բուդդայական պետության այցելումը և որոշակի ժամանակահատվածում այնտեղ բնակվելը: Սակայն այդպիսի հնարավորություն ունեն ոչ բոլորը:
     Ուստի, այս գրքույկի մեջ ես կցանկանայի ուսումնասիրել առավել տարածում ստացած բուդդայական հոգևոր գործունեության մեթոդները: Ես կփորձեմ մանրամասն չխորանալ, որպիսի չնկարագրեմ այն պետության ազգային առանձնահատկությունները, որը ես ավելի լավ գիտեմ (Թայլանդ) մյուսների համեմատ, այլ կպատմեմ բուդդայական մի շարք ընդհանուր ավանդույթների մեթոդների մասին:

Հոգևոր պրակտիկայի վայր

     Ավելի լավ է սկսել գործնական այն տեսակներից, որոնցով զբաղվում են բոլոր բուդդայական ավանդույթների հետևորդները ամեն օր: Ապահոված բուդդայականները ոչ հազվադեպ հատկացնում են ամենօրյա պարապմունքների համար առանձին սենյակ, կամ վարագույրներով առանձնացնում են հատուկ հատկացված վայր: Որոշները այդ նպատակով առանձնացնում են ոչ մեծ շինություն: Նույնիսկ քիչ ապահոված մարդկանց մոտ, որոնք չունեն հասարակ տարածքներ անգամ, պատի վրա, բարձր պահարանում գտնվում է Բուդդայի արձանիկը կամ պատկերը, ավանդական ընծաների կողքին: Բուդդայական պետություններում Բուդդայի պատկերը երբեք չի օգտագործվում որպես սենյակի զարդարանք: Նա սենյակում միշտ զբաղեցնում է բարձրագույն դիրք, ինչը սինվոլացնում է պատիվ և հարգանք, որը նրան ցուցաբերվում է: Հատուկ սենյակում, առանձնացված գործնական հոգևոր պարապմունքների համար, այդ պատկերը գտնվում է բոլոր առարկաներից բարձր: Եթե նա գտնվում է հատուկ պահարանում (որը սովորաբար զարդարված է փորագրությամբ, ներկված է վառ գույներով և ոսկով), ապա նրա տեղը պատի վրա այսպիսին է` որպիսի ոչինչ նրանից բարձր չլինի: Այն փաստը, որ մարդը դնում է իր ուսուցչի պատկերը ամենա վերևում, ցույց է տալիս այն մեծ նշանակությունը, որը նրան հատկացում է: Նույնիսկ միայն այդ պատճառով ակնհայտ է, որ Բուդդայի պատկերը պետք չէ դնել կահույքի կամ բուխարու պահարանի վրա որպես պատվանշան: Բացի այդ, եթե հոգևոր գործնեության վայրը զբաղեցնում է սենյակի որևէ հատված, որտեղ դուք քնում եք  (որը, որոշ բուդդայական ավանդույթներում չի թուլյատրվում), ապա այն պետք է գտնվի մահճակալի գլխավերևում, այլ ոչ թե այն կողմում, որտեղ ոտքերն են: Այստեղ պատճառն այն է, որ գլուխը, որպես մարմնի վերին մաս, որը պարունակում է զգայական օրգանների մեծամասնությունը և հանդիսանում է ամբողջ մտավոր ակտիվության հենքը, պետք է ուղղված լինի դեպի այն, ինչը, մարդը պաշտում է առավել ամենինչից: Տվյալ դեպքում դա Բուդդայի պատկերն է: Ինչքանել որ օգտակար լինեն ոտքերը, նրանք արագ կեղտոտվում են և սկսում են տարածել վատ հոտեր: Դրա համար, նրանք չպետք է ուղղված լինեն դեպի հարգանքի օբյեկտը, այնպիսի, ինչպիսին է հոգևոր գործնեության վայրը` Բուդդայի պատկերը կամ ступа :
     Չի բացառվում, որ որոշ ընթերցողներ հնարավոր է համաձայն չլինեն այս պնդման հետ: Դուք կարող է լսեք որևէ մեկի մռթմռթոցը, թե Բուդդիզմը այս ամենի հետ ոչ մի կապ չունի: Բայց նրանք տեսադաշտից բաց են թողնում այն փաստը, որ Դխամման կիրառվում է բոլոր իրավիճակներում, և ինքը` Բուդդան չի բացառել, այլ գովաբանել է ազնիվ վարքը: Ուստի, գործնականի այս ասպեկտները նույնպես կարևորեն, եթե մարդը իր համար ընտրում է պաշտամունքի օբյեկտներ, ինչպիսին է Բուդդայի պատկերը: Միշտ, երբ մենք մտածում ենք, որ դրանց մասին չարժի անհանգստանալ, առաջ է գալիս մեր անուշադրությունը և անտեղյակությունը: Բուդդայի պատկերին պետք է վերաբերվել հարգանքով: Ինքնակատարելագործման լավ միջոց է հանդիսանում վերաբերմունքը պատկերին, ինչպես հենց Գոտամա Բուդդային: Ակնածանքը – դա Դխամմայի բաղկացուցիչ մասն է, որը չարժի արհամարհել, քանի որ այն օգնում է սեփական կարծիքի հաղթահարմանը: Բոլոր ավանդույթների բուդդայական տաճարներում առկա են արձաններ, նկարներ,  ступа և այլն, հատուկ այն պանճառով, որ հարգանքը հանդիսանում է բուդդայական ինքնակատարելագործման ճանապարհի մասը: Հարգանքի արտահայտման շնորհիվ մարդու մեջ զարգանում է համեստությունը և շրջապատի հետ հաստատվում է ներդաշնակ հարաբերություններ: Բուդդան սովորեցրել է, որ նրա մոտ, ով հարգում և մեծարում է մեծերին, բազմապատկվում են չորս հատկություններ` <Երկար կյանք, գեղեցկություն, երջանկություն և ուժ> (Դխամմապադա, 109). Ով կհրաժարվի դրանցից:
     Վերադառնանք ևս մեկ անգամ վերը նշված առարկությանը: Այն կարող է արտահայտել ռացիոնալ մտքի տեր մարդը, կարդալով որոշ քանակության սուտտաների թարքմանություններ Պալլայական կանոնից, բայց երբեք չայցելած բուդդայական երկրներ կամ բուդդայական ուսուցիչների: Այդպիսի մարդու մոտ, կարդացած նյութից կարող է առաջանալ տպավորություն, որ Տխերավադա դպրոցի ուսմունքը ցուցադրում է ինքնին մաքուր լոգիկա, արևելյան հումանիզմի նման մի բան, անալոգ: Բայց դա ընդամենը ցույց է տալիս մտքի ընտրությունը, քանի որ սուտտաների ամբողձջ բազմության մեջ կարմիր թելի պես անցնում են հարգանքի և նվիրվածության օրինակները: Բուդդան, իրականում, խորհուրդ չի տվել հետևորդներին ենթարկվել զգայականի իշխանությանը, և նրանց անղեկավարելի արտահայտումներին (ի հակադրումն հինդուական ուսուցիչներին, որոնք ավելի մեծ կարևորություն են տալիս աստծուն նվիրված ծառայելուն): Սակայն, նա վանականների համար սահմանել է հարգանքի արտահայտման երեք ձև` հագուստի կրում բացված աջ ուսով, խոնարհում մարմնի հինգ մասերով և ձեռքերի կրծքի մոտ պահելը հարգանքի նշանով  (añjali). Սուտտաներում հաճախ հիշատակվում են խոնարհումները Բուդդայի ոտքերին: Աշխարհիկ մարդիկ կարող են արտահայտել իրենց հարգանքը ցանկացած հարմար ձևով: Սուտտաներում նկարագրված է, թե ինչպես այն ժամանակի մարդիկ արտահայտում են իրենց հարգանքը`

Մարդիկ Կալամանա ցեղից մոտեցան Օրհնյալին: Մոտենալով նրան, ոմանք խոնարհվեցին Օրհնյալին և նստեցին նրա կողքին, մյուսները հարգանքով ողժշջունեցին Օրհնյալին և փոխանակվելով նրա հետ ընկերական և հարգալից խոսքերով, նստեցին կողքը, մյուսները ողջունեցին նրան, ձեռգերը ծալելով կրծքի մոտ որպես հարգանքի նշան և նստեցին կողքին, մյուսները արտահայտեցին իրենց անձնական և իրենց ցեղի անունը և նստեցին կողքին, այլոք աչինչ չասելով, նստեցին կողքին.

Կալամա սուտտա, АН 3.7.5 (PTS 3.65)

     Անկասկած, հարգանքի արտահայտման ձևերը տարբերվում եին կապված այդ մարդկանցից յուրաքանչյուրի հավատքից և համոզմունքից (saddha-pasāda). Մինչև մեր օրերը Տխերավադա դպրոցի ավանդույթներում պահպանվել են բազմաթիվ հարգանքի արտահայտման ձևեր, նախատեսված իրականացնելու Բուդդայի պատկերի, ступами  և վանականների համայնքի առաջ: Այդ իսկ պատճառով թերահավատ հայացքները, վերը նշվածին նմանատիպ, չեն համապատասխանում ավանդույթներին և չեն տալիս առավելություն գործնական կիրառման մեջ:
     Բացի այդ, հարգանքի դերի ժխտումը կարող է առաջանալ նաև այն մարդկանց մոտ, որոնք կարդացել են որոշ ուսուցիչների иконоборческих հայացքների մասին, ներկայացնող Ձեն – բուդդիզմը կամ սիդխաները, որոնք եղել են Հնդկաստանում բուդդիզմին հարող վերջին ուսուցիչները, մինչև այդ երկրում Բուդդիզմի ամբողջովին անհայտանալը: Որոշ ուսուցիչների վարքի մասին պահպանվել են տվյալներ, որոնք ընթերցողին կարող են հանգեցնել այն եզրակացությանը, որ ինչպիսին ել չի եղել Ձենը, այնտեղ հարգանքը տեղ չի ունեցել: Այդպիսի մարդիկ թեթևակի ապշում են այն հարգանքի և հավատարմության արտահայտման րիտուալների բազմազանության շեշտադրումից, ներգրաված ձենի տաճարում գտնվող վանականների և աշխարհիկ մարդկանց ամենօրյա գործնեության մեջ: Սիդդխաները նույնպես ծեսերին դեմ էին հանդես գալիս, բայց միայն չափից շատ համապատասխան արարողությունների թվի աճի հետ կապված, ժամանակի ընթացքում հաջորդաբար հավաքված Մախայանի և  Վաջրայանի դպրոցների ազդեցությունից: Ինչ վերաբերվում է նվիրվածությանը, ապա այստեղ, ինչպես և այլ դեպքերում, պետք է հիշել  Срединном Ճանապարհի մասին, որը սովորեցնում է Բուդդան: Այն հանգեցնում է ծայրահեղություններից հրաժարվելուն, այսինքն համոզմունգը կամ հավատը (saddha) պետք է հավասարակշռվի իմաստությամբ (pañña), իսկ միակողմանի գործնեությունը չի հանգեցնի զգալի արդյունքների:
     Ներկայացվող մեկ այլ առարկություն է այն, որ բուդդայական ավանդույթներում հարգանքի արտահայտման ձևերը հանդիսանում են զուտ ասիական և չեն համապատասխանում այլ երկրների բուդդիստներին: Որոշները հայտարարում են ամբողջովին հատուկ բրիտանական կամ ամերիկյան բուդդիզմի մասին, մաքրված “ասիական առանձնահատկություններից”: Հնարավոր է, Հնդկաստանից դուրս գտնվող ժողովուրդները, որոնց եկել է Բուդդիզմը, նույնպես արտահայտել են իրենց դժգոհությունները, երբ բուդդիստական ավանդույթները մտել են հակասության մեջ նրանց ազգային մշակույթի հետ: Ինչպես էլ չլինի, կպահանջվի ժամանակ, որպիսի Դխամման տարածի իր արմատները որոշակի մշակույթի մեջ և մինչև այն երբ մենք կկարողանանք թեկուզ և պատկերացնել որևէ արևմտյան Բուդդիզմի տեսակի մասին, անհրաժեշտ են արևմտյան երկրներում երկար ժամանակով Սանգխայում մնացած մարդիկ : Կարևորը Բուդդիզմի մեջ պատշաճ ձէով մարդկանց ուսուցումն է, այլ ոչ թե կրոնի արտաքին գործնեության ձևերի քննարկումները:
     Հիմա եկեք վերադառնանք հոգևոր պրակտիկայի վայրի վերաբերյալ  խոսակցությանը: Աշխարհիկ մարդիկ հիմնականում հատկացնում են պարապմունքների համար օրվա ընթացքում երկու ժամանակահատված` առավոտը և երեկոն: Այն օրերը, երբ դա հնարավոր է, նրանք շատ ժամանակ են անցկացնում այդտեղ, ինչով հիմնականում զբաղվում են հանգստության զարգացումով և տեսլականով` ինչպես այն կա: Բուդդայական երկրներում աշխարհիկ մարդկանց հիմնականում սովորեցնում են գործնեության երեք տեսակ: Առաջինը, դա անշահախնդիր զոհողությունն է (dāna), որը մարդը կարող է իրականացնել իր համոզմունքներին համապատասխան: Երկրորդը` բարոյական վարքի (sīla) կանոնների պահպանումն է, ինչքանով որ հանգամանքները թուլյատրում են: Երորդը` մեդիտացիայի  (bhāvanā) միջոցով մտքի զարգացումն է, մարդու անհատական հնարավորություններին համապատասխան: Դա նշանակում է, որ մարդիկ, որոնց հետաքրքրությունը Դխամմայի նկատմամբ մեծ չէ, պարտավոր են գոնե լինել առատաձեռն: Եթե նրանք ուրիշներին ոչինչ չեն տալիս, կամ տալիս են շատ քիչ այն դեպքերում, երբ կարելի է տալ ավելին, ապա այդպիսի մարդկանց համար գործնականում անհնար կլինի հաղթահարել երկրային հակումը դեպի ծարավը: Իր մեջ մեծահոգությունը զարգացնող մարդը, կարող է ամբողջովին չպահպանել բարոյական վարքի որոշակի կանոններից, սակայն նա գործածում է Դխամմայի կարևոր մասը: Համարվում է, որ առավել լավ է լինել առատաձեռն և նվիրված Բուդդային, քան գրքերիծ ունենալ մեծ քանակությամբ գիտելիքներ, որոնք գործնականում չեն կիրառում: Ավելի բարձր մակարդակի վրա են գտնվում մարդիկ, որոնք ձգտում են ոչ միայն անշահախնդիր զոհողության գործում, այլ նաև ունեն բարոյական վարքի կանոնների պահպանման մղումներ: Նրանք ջանքեր են ներդնում, որպիսի իրենց արարքները լինեն Հինգ Օրենքների սահմանում, իսկ որոշակի ժամանակահատվածում այդ մարդիկ կարող են ընդունել Ութ Օրենքները, որի մասին կպատմվի հաջորդիվ: Բարջր աստիճանին կանգնած են նրանք, ով ոչ միայն գործածում է անշահախնդիր զոհողությունը և բարոյական վարքը, այլ նաև զբաղվում է ամենօրյա մեդիտացիայի մեջ մտքի զարգացումով: Ստացվում է, որ հոգևոր գործնեության վայրը, դա տարածություն է, որտեղ կատարվում է թվարկված երեք տեսակներից երկուսը:
     Դա պետք է լինի հանգիստ տեղ, առանձնացված կամ փակված վարագույրներով նրանց հայացքներից, ովքեր չեն հետաքրքրվում Դխամայով: Ցանկալի է, որպիսի այն չգտնվի այն սենյակում, որտեղ ապրում են մարդիկ, այլ հատկացված հատուկ տարածքում, որտեղ ամբողջ դասավորվածությունը հիշեցնում է Դխամմայի մասին: Թեկուզ բուդդայական պետություններում այդ դասավորվածության մեջ մտնում է առարկաների մեծ բազմազանություն, այնտեղ չկա ոչ մի այնպիսի բան, որը դժվար է գտնել: Ամենայն հավանականությամբ, ամենաթանկ և բժվար ձեռք բերվող իրը, դա Բուդդայի արձանիկն է: Եթե պարզվում է, որ նրա ձեռք բերումը անհնար է, թուլյատրվում է Բուդդայի գրաֆիկական պատկերի [կամ արձանի նկարի] օգտագործումը: Նրա բացակայության դեպքում կարելի է օգտագործել հայտնի ступы նկարը նույպես: Որպիսի չոգտագործել այն որպես երկրպագման օբյեկտ, այն պետք է առաջացնի ներդաշնակություն և հանգստություն: Բոդդայի պատկերի համար կպահանջվի ցածր սեղան, որպիսի, երբ դուք նստեք, նրա վրա դրված պատկերը լինի գլխիծ միքիչ բարձր: Այդ իսկ պատճառով մեծ առավելություն կլինի գետնին փափուկ գորգի առկայությունը, որի վրա կարելի է նստել` չոգտվելով աթոռից: Նստելով նրա վրա, ընծաների նվիրաբերումից հետո և արտասանելով памятований , հեշտ է տեղափոխվել մեդիտացիայի դիրքի: Սեղանը, որի վրա գտնվում է Բուդդայի պատկերը, կարող է ծածկված լինել մաքուր կտորով, հնարավոր է պայծառ և սիրուն նախշերով, քանի որ գեղեցկությունը չափավոր քանակությամբ խթանում է հավատարմությունը: Բուդդայի պատկերով սեղանի առաջ կարող է դրված լինել մեկ այլ, ավելի ցածր սեղան զոհաբերության համար, ինչպես նկարագրված է հաճորդ բաժնում:

Զոհաբերություններ

     Բացի Բուդդայի պատկերից, տեղադրված որպես բարձրագույն հարգանքի օբյեկտ, հոգևոր գործնեության վայրում կարող են լինել նաև այլ առարկաներ, այնպիսի, ինչպիսին են նկարները մագաղաթների վրա, բուդդայական նշաններ` լոտոսի ծաղիկ, Դխամմայի անիվ, Բոդխա ծառի տերև, ոչ մեծ ступы և այլն: Սակայն, ավադական զոհաբերությունների իրականացման համար անհրաժեշտ է ունենալ գոնե հետևյալ երեք իրերը` մոմակալ (որոշ ավանդույթներում ոգտագործվում է յուղով ճրագ), խնկաման, ինչպես նաև ծաղիկների համար ծաղկաման կամ սկուտեղ:
     Ասիական երկրներում կարելի է տեսնել, թե ինչպես մարդիկ Բուդդայի պատկերի առաջ զոհաբերում են սնունդ, ջուր, ըմպելիքներ, մրգեր և այլն: Այդպիսի ընծաներով արտահայտվում է շնօրհակալությունը Ուսուցչին և դրանք իրականացվում են այն մտքով, որ պետք է նախ և առաջ Բուդդային սիմվոլիկ ընծայել իրը, մինչև այն կօգտագործեն իրենց համար: “Ընծա” բառը ենթադրում է, որ մարդը ցանկանում է տրված իրի ընդունումը, բայց քանի որ Բուդդան կատարել է Պարինիբբանա, նա չի կարող [ֆիզիկապես] ընդունել կամ մերժել ինչ որ բան: Օգտագործվող ընծայության ներկայացման համար Պալիական sakkāra բառը ունի ավելի պարզ իմաստ: Այն նշանակում է պատշաճ կերպով իրականացված արարք, իսկ կոնկրետ հյուրընկալություն և հարգանք, արտահայտված հյուրերին և, ինչպես հետևանք, իր Ուսուցչի խորհրդանիշին:
     Արևելքում օգտագործվում են տարբեր տեսակի խնկամաններ, սակայն մաքրությանը առավել նպաստում է այս տարբերակը` լայն բերանով անոթի մեջ լցվում է մաքուր ավազ և անոթը դրվում է ամանի վրա կամ` նմանատիպ հարթ ապսեի: Այդպիսի կառուցվածքը կկլանի գևեթե ամբողջ մոխիրը: Որոշ բուդդայական ավանդույթներում ծաղիկների համար ծաղկամանները չեն օգտագործվում, իսկ Շրի Լանկայում ծաղիկները դասավորվում են սկուտեղի կամ ամանի վրա: Իհարկե, այստեղ նույնպես ժամանակ կպահանջվի, որպիսի ծաղիկները ցուցադրեն իրենց անհաստատունությունը:
   Մարդիկ հաճախ հարցնում են, ինչու նախատեսված են հենց այդ երեք իրը` մոմեր, խունկ և ծաղիկներ: Ծաղիկների ընծայումը, հանդիսանում է որպես փոքր կամուրջ դեպի արտացոլմանը մարդկային մարմնի անհաստատունության: Կա այդպիսի ազդանշանային հին բանաստեղծություն Պալիի վրա`

   Այդ ծաղիկները` պայծառ և գեղեցիկ, բուրավետ և հաճելի բույր տարածող, սիրուն և անթերի շուտով կդառնան անգույն, անդուր հոտ տարածող և տգեղ:
   Այդպես և այդ մարմինը, գեղեցիկ, անուշաբույր և լավ ծալոած, շուտով կդառնա անգույն, վատ հոտով և սգեղ.
   Իմ մարմինը ունի նույն էությունը, կդառնա այդպիսին և չի խուսափի այդ ճակատագրից:

     Վառվող մոմերը և այլ նմանատիպ իրերը սինվոլացնում են Դխամմայի լույսը, որը պետք է տեղադրել անձնական սրտում, որպիսի հեռացնել այնտեղից վատ սովորությունների խավարը: Այդ ընծայման գործընթացի ժամանակ կարելի է կարդալ Դխամմապադաից (N 387) հետևյալ տողերը`

   Արևը փայլում է կեսօրին, լուսինը լուսավորում է գիշերը: Մարտիկը փայլում է զենք ու զրահով, բրահմանը փայլում է մտածելիս: Սակայն կեսօրին ու գիշերը շարունակ պայծառ փայլով լուսավորվում է Լուսավորյալը:

     Խունկը այրում են այն նպատակով, որ իր հաճելի հոտով հիշեցնի մարդուն Դխամմայի լույսի ձեռք բերման հնարավորության մասին միայն բարոյական վարքի (sīla) միջոցով, բազմակի անգամ գովերգված Բուդդայի կողմից, որի մասին վկայում են Դխամմապադայից հետևյալ տողերը (N 56, 54, 55)`

Թույլ է այս բուրմունքը, արձակվող տագարայից և սանդալի ծառից:
Լավագույնը հանդիսանում է բուրմունքը [= հեղինակություն] առաքինիների. Ինչը հասնում է նույնիսկ աստվածներին:

Ծաղիկների մոտ բույրը չի տարածվում քամուն հակառակ, նույնատիպ է սանդալի ծառի, տագարայի և հասմիկի դեպքում:
Բույրը լավ մարդկանց տարածվում է նաև քամուն հակառակ:
Առաքինիի բույրը գնում է բոլոր ուղղություններով:

Սանդալի ծառի կամ տագարայի, լոտոսի կամ հասմիկի – այդ բույրերի մեջ բույրը բարեպաշտ գործերի` լավագույնն է:

     Երբ ընծայությունները իրականացվում են գիտակցաբար, ապա նրանք բերում են օգուտ հենց մարդուն:[1] Բացի այդ,նրանք օգնում են կենտրոնացել միտքը, որը քնից հետո առավոտյան կարող է լինել շատ թույլ, իսկ երեկոյան` շատ ցրված առօրյա հոգսերի ծանրությունից: Ընծայությունները թույլ են տալիս կենտրոնացնել միտքը Ապաստարան ընդունելու ընթացքում, բարոյական վարքի Օրենքների, памятований, ինչպե նաև մեդիտացիայի ժամանակ: Այստեղից պարզ է դառնում, որ այսպիսի պահվածքը համահունչ է Դխամմայի որակին, անվանվող “մոտեցնող Նիբբանային” (opanayiko). Սակայն մինև այն երբ մենք կանրադառնանք գործնեության այդ ասպեկտներին, պետք է ասել միքանի բառ հարգանքի արտահայտման ավանդական տեսակների վերաբերյալ:
Ծանոթություն
1. Այստեղ նրանք, ովքեր ծանոթ են Բուդդայի քարոզներին, կարող են հանդիմանել` “Բայց Բուդդան իր Պարինիբբանայից առաջ ասել է Անանդային` “Զույգ ծառերը ծաղկի մեջ, սակայն նրանց ծաղկելու  ժամանակը չէ: Տատխագատայի մարմնի վրա իջնում են, թափվում են, անձրևի նման լցվում են ծաղիկները, պատվելով Տատխագատային: Մանդարանայի երկնային ծաղիկները և երկնային սանդալի փաթիլները անձրևի նման իջնում են երկնքից, թափվում են Տատխագանայի մարմնի վրա, պատելով նրան և հարգանք մատուցելով Տատխագանային: Բայց դրա համար չէ, որ Անանդային, Տատխագանային պաշտում ենք, գովաբանում ենք ու հարգում, դրա համար չե նրան գովելը, գովաբանելը: Երբ վանականներն ու միանձնուհիները, բարեպաշտ ամուսիններն ու կանայք հետևում են Դխամմային, ապրում են արդար Դխամմայի մեջ, գնում են Դխամմայի ճանապարհով, ահա թե ինչի համար է փառավորված Տատխագանան, բարձրացված է, հարգված, ահա թե ինչի մեջ է Տախագանայի պատկառանքը, ամենաթանկ երկրպակումը նրան: Ուստի, Անանդա, դուք պետք է զաիգացնեք ձեր մեջ մզումը` “Մենք կհետևենք Դխամմային, ապրենք արդար ըստ Դրախմմայի, գնանք Դրախմմայի ճանապարհով”: (Махапариниббана сутта, ДН 16)

     Անկասկած, որ անշահախնդիր զոհողության պրակտիկան, պառկեշտ պահվածքը, մեդիտացիայով իմաստությամբ մտքի զարգացումը հանդիսանում են Բուդդային հարգանքի արտահայտման լավագույն ձևերը: Դա կոչվում է հարգանքի արտահայտում գործնականի միջոցով  (paţipatti-pūjā). Սակայն շատերը գտնում են, որ օգտակար է կատարել զոհողություններ և ասմունքել, որը խթանում է նրան (paţipatti-pūjā): Միայն այդ դեպքում հարգանքի արտահայտումը իրեղեն զոհաբերությունների միջոցով (sakkāra-pūjā) սկսում է զբաղեցնել հիմնական գործողությունների (т.е. paţipatti-pūjā) տեղը, առաւանում է վտանգ, որ այդ մարդկանց մոտ “ բուդդիզմը” կփոխարկվի նույնատիպ ծեսերի և արարողությունների: Ժամանակի ընթացքում այդ ծեսերը կդառնան ավելի բարդ, նմանվելով սողացող բույսի, խեղդող Բուդդայի ոիսմոինքի հիասկանչ ծառը:

Հարգանքի արտահայտում

     Դխամման – դա մտքի խոսքի և մարմնի զարգացման ճանապարհն է: Սակայն որոշ մարդիք Բուդդայի ուսմունքը համարում են ինտելեկտուալ և տեսեկան համակարգ, ինչը սպառնում է հեռացումով Դխամմայի գործնեությունից, որպես ինքնակատարելագործման համակարգից: Մարմնի զարգացման նպատակների համար, այդ գործնեությունը ներառում է համոզմունքի և Երեք Զարդերին հարգանքի արտահայտման տարբեր ճանապարհներ: Պատշաճ մակարդակով իրականացվող իրազեկումները, քանզի նրանք իրենցից ներկայացնում են հմուտ կարման, մարմնով հավաքվող [ժեստերի, խանարհման և համապատասխան դիրքերի միջոցով]:
     Բազմաթիվ անգամ կրկնվող այդպիսի հարգանքի արտահայտումը մտնում է սովորույթների մեջ, այսինքն դառնում են ձեր բնավորության օգտակար գծերից: Բուդդան, լուսավորումից անմիջապես հետո, մտածեծ, որ անհարմար է ապրել ոչ մեկին հարգանք չցուցաբերելով: Նա լուսավորյալի հայացքով նայեց աշխարհին ուսուցիչ փնտրելու համար, որի ղեկավարելով նա կկարողանար ապրել, նրան և նրա ուսմունքը պաշտելով: Սակայն Բուդդան չգտավ ոչ մի ուսուցչի, որը կգերազանցեր իրեն և իր բացահայտած Դխամմայի ուսմունքը: Ուստի, Դխամմայի հանդեպ հարգանքից դրդված, նա որոշեծ այն ընդունել որպես իրուսուցիչ և պատկառանքի օբյեկտ: Մենք, որպես նրա հետևորդներ, պարտավոր ենք գնալ նույն ճանապարհով, կյանքի ընթացքում հարգանք արտահայտենք երեք Լուսավորության երեք խորհուրդներին` Բուդդային, Դխամմային և Սանգխային:
     Դրա համար օգտագործվում են հաջորդ երկու ձևերը` հարգանքով ողջույնը ջեռքերով (añjalikamma)[1] և մարմնի հինգ մասերով խոնհարվելը (pañc'ańga-vandana)[2]:
     Առաջին ժեստը, որը հիմնականում անվանվում է “Անդժալի”, քանի որ այն հստակ թարքմանություն չունի, իրականացվում է ձեռքի ափերի իրար հետ տեղադրման ճանապարհով սրտի կամ ավելի վեր մակարդակին, հանգամանքներից ելնելով: Օրինակ, երբ դուք նստեցիք ցնկներին Բուդդայի պատկերի առաջ, հոգևոր գործնեության համար հատկացված վայրում, պետք է ձեռքերը պահել անդժալի դիրքում ծաղիկների, լույսի և խունկի զոհաբերությունն իրականացնելուծ առաջ: Քանզի այս աշխարհում Ուսուցիչը հանդիսանում է բարձրագույն էակ, և նա` ով գերազանցել է այս աշխարհը, ապա հարգանքը նրա հանդեպ արտահայտվում է անդժալիի միջոցով` ճակատի մակարդակին: Սակայն ասմունքի ընթացքում, ձեռքերը անդժալիի դիրքով պահվում են սրտի բարձրության վրա: Այս և այլ նկարարագրված գործողությունները, պետք է կատարել գիտակցաբար, այդ դեպքում նրանք գեղեցիկ կնայվեն: Հարգանքի ժեստերի իրականացման ժամանակ պետք է ուշադիր հետևել, որպիսի չլինեն ավելնորդ և կտրուկ շարյումներ: Ինչպես նախորոգ մենք նշեցինք, Դխամմայի պրակտիկայում չի ողջունվում զգացմունքների անսանձ արտահայտումը, նրանք ընդհակառակը` պետք է նպաստեն սրտի հանգստանալուն:
     Այժմ, երբ բոլոր նախնական դիտողությունները արված են, մենք մոտենում ենք հոքևոր գործնեության տեղին, նստում ենք ծնկների վրա, ձեռքերով ընդունում ենք անդժալի դիրքը և իևականացնում ենք զոհաբերությունը: Ահա զոհաբերության համար ծաղիկները դրված ծաղկամանի կամ այլ նմանատիպ անոթի մեջ, պայծառ վառվող մոմերը կամ լամպը և վեր բարձրացող խունկի կապույտ ծուխը: Եկել է մարմնի ժեստերով Ուսուցչին հարգանքի արտահայտելու  ժամանակը: Այդ պահին արտահայտվող "Namo tassa..." արտահայտության  մեջ namo (պատկառանք) բառը առաջանում է nam` նշանակում է “ խոնարհվել” արմատից: Այդ պատճառով այդ բառը արտահայտելուց հետո մարդը խոնարհում է իր մարմինը և միտքը, ընդունելով, որ Բուդդան իրականում Կատարելությամբ Արթնացած է, իսկ Դխամմայի մեր անձնական հասկանալը աննշան է: Ծնկներին նստած, ձեռքերը անդժալի դիրքում բարձրացվում են սրտից ճակատին, իսկ հետո իջեցում են ներքև, այնպես, որ ամբողջ նախաբազուկը լինի գետնի վրա, իսկ արմունկները կպնեն ծնկներին: Գետնի վրա ձեռքերը պահվում են ափերով դեպի ներքև, որոնց միջև մնում է մի փոքր տարածություն, բավարար ճակատով հատակին կպնելու համար: Ոտքերի դիրքը չի փոփոխվում և նրանց միջև հեռավորությունը կազմում է 30 սմ.: Դա անվանվում է մարմնի հինգ մասերով խոնարհում, ավելի կոնկրետ ճակատով, [երկու] նախաբազուկներով և [երկու] ծնկներով: Տվյալ խոնարհման ձևը իրականացում ե երեք անգամ, Առաջինը` Բուդդային, երկրորդը` Դխամմային և երրորդը` Սանգխային:
     Հին թայական ավանդույթներին համապատասխան դա ոնի առավել վառ արտահայտում շնորհիմ Պալիի արտահայտության, արը արտասանվում է յուրաքանչյուր խանարհումից առաջ: Առաջին խոնարհումից առաջ դուք կարող եք արտահայտել`
 
Arahaṃ sammāsambuddho bhagavā          

Buddhaṃ bhagavantaṃ abhivādemi          

Արժանիին, կատարյալի մեջ                                                          Արթնացածին, օրհնյալին
Ես արտահայտում եմ հարգանք   Բուդդային` օրհնյալին:

 
Երկրորդ խոնարհումից առաջ`
 

Svākkhāto bhagavatā dhammo

Dhammaṃ namassāmi
    

Ուսմունքը` իր բացատրելով այնքան լի է
Ես խոնարհվում են Դխամմայի առաջ:

Եվ վերջինից առաջ`
 
Supaţipanno bhagavato sāvakasańgho           Օրհնյալի աշակերտները, որոնք 
                                                                          գնում են լավ ճանապարհով
Sańghaṃ namāmi                                            Ես խոնարհվում են Սանգխայի
                                                                          առաջ:

     Որոշ մարդիկ համարում են, որ այս խոնարհումները հանդիսանում են նրանց համար մի տեսակ խորթ և չունեն ոչ մի կարևորություն: Նրանք հաստատում են, որ դա կարող է վախեցնել մարդկանց Դխամմայի գործնական կիրառումից, եթե առաջինը, ինչ նրանք կտեսնեն, դա նրանց համար օտար ծեսն է: Քանի որ այս պնդմամբ ծնվում են մի շարք հարցեր, կատարենք ևս մեկ շեղում: Խոնարհումը` այս կամ ավելի բարդ ձևերով (ինչպես այն իրականացվում է չինական կամ տիբեթական Բուդդիզմում) բուդդիստական երկրներում չի համարվում օտարածին: Այնտեղ այն հանդիսանում է ավանդական հարգանքի արտահայտման միջոց և արևմտյան մարդկանց մոտ, նույնիսկ այլ կրոնների հետևորդների մոտ, գրեթե երբեք  չի առաջանում դրա հետ կապված բարդություններ: Հիմա, երբ արևմտյան երկրներ են եկել միշարք ասիական կրոններ և մշակույթներ, նմանատիպ երևույթները դադարում են լինել անսովոր ինչոր մի բան: Անկասկած, յուրաքնչյուր բավականին առողջ բուդդիստ կարող է առանց ամաչելու իրականացնել այդ ամբողջական խոնարհումը, երբ նա գտնվում ե մենակ, իր հոգևոր գործնեության վայրում: Սակայն մարդկանց շրջապատում, որտեղ կարող է լինեն և այլ կրոնների հետևորդներ, հարգանքի մատուցման մեջ նպատակահարմար է սահմանափակվել անդժալիով և հասարակ խոնարհումով: ինչպիսին էլ որ լինի ձեր վերաբերմունքը տվյալ գործնեությանը, օգտակար է հիշել, որ այդ` սեփական հարգանքի մատուցման հին ավանդույթը, առկա է բոլոր Բուդդայական դպրոցներում և տարածված է ինչպես վանական համայնքի անդամների, այնպես ել  աշխարհիկ մարդկանց միջև: Այն հանդիսանում է Ասիական բուդդիստների ընդհանուր ժառանգության մասնիկ, իսկ հիմա, երբ աշխարհի այլ պետություններում բացվում են բուդդայական տաճարներ, հայտնվում են Բուդդայի պատկերը և ступы , սկսում է իր զարգացումը բուդդայական վանականների համայնքը (Սանգխա), կարելիէ և ակնկալել հաջորդաբար այդ ու այլ բուդդայական ավանդույթների տարածումը:
 
Ծանոթություն
 1. Բազմաթիվ ասիական երկրներում անդժալին համարվում է ողջույնի տարածված տեսակ, ձեռք սեղմելուն նմանատիպ: Համարվում է, որ մեկմեկու ձեռքը սեղմելու ավանդույթը առաջացել է որպես միջոց` ցույց տալու այն, որ աջ ձեռքում զենք չկա: Անդժալիի ժեստը առավել հավանական է, որ առաջացել է, որպես մարդկանց հանդեպ բարի վերաբերմունքի դրսևորում: Այն արտահայտում է մեր հարգանքը, երբ իրականացվում է մեր հոգևոր առաջնորդների հանդեպ, և որպես հետևանք, օբյեկտների, խորհրդանշող Բուդդային, այնպիսի ինչպիսին են արղանիկները և ступы : Բուդդայի ուսմունքի մեջ անդժալին այդպիսի իմաստ, ինչպես աղոտքը արևմտյան կրոններում:
2. Բուդդիզմում խոնարհումը չի հանդիսանում հարգանքի ժեստ, ինչես այն համարվում է կրոններում, հիմնված հավատքի վրա: Բացի այդ, նրա չի նշանակում ինքնաոչնչացում նպատակ ունենալով կատարել որևէ մեկի ողորմությունը, քանի որ բուդդիստները երբեք չեն դիմում Բուդդայի պատկերին նմանատիպ մտադրությամբ: Եվ իհարկե, դա “ խոնարհում կուռքի առաջ” չէ: Դա ավելի շուտ Լուսավորվելու դիմաց խոնարհումն է անձնական կուռքի` հպարտության:

Բուդդային հարգանքի նախնական արտահայտում

     Թեկուզև թուլյատրվում է արտահայտվել մայրենի լեզվով, օգտակար կլինի հիշել մի փոքր նախադասաություն Պալիերեն: Այն շատ հին է և հանդիպում է Պալիական Կանոնների սուտտաներում միքանի անգամ: Ահա օրինակներից մեկը`

Այդպես ես լսեմ եմ: Մի անգամ Լուսավորյալը գտնվում էր Ջետայի պուրակում` Սավատտխայում, Անատխապինդիկայի վանքում: Այդ ժամանակ Ջանուսսոնի բրախմանը դուրս էր գալիս Սավատտխայից սպիտակափայլ կառքի վրա, չորս սպիտակ ձիերով լծված: Բրախմանը հեռվից տեսավ գնացող Պիլոտիկ թափառականին, հավասարվելով, դիմեց նրան` “Որտեղից է հարգարժան Վաչչայանան (Պիլոտիկի ազգային անունն է) գնում է այս վաղ առավոտյան”:
“Հարգար-ան, ես գնում եմ Գոտմա ճգնավորի մոտից”:
“Ոնց ես դու մտածում` Վաչչայանա, ճգնավոր Գոտաման արդյոք օժտված է մաքուր իմաստությամբ, համարում ես արդյոք նրան իմաստուն”
“Հարգարժան, ես ով եմ, որ դատեմ, օժտված է արդյոք ճգնավոր Գոտաման մաքուր իմաստությամբ: Միայն մարդը, նմանատիպ Գոտամա ճգնավորին իվիճակի է որոշել դա”:
“Անկասկած, այդպես էլ կա, եթե ինքը` հարգարժան Վաչչայանան, այդպես գովերգում է ճգնավոր Գոտամային”:
“Բայց ով եմ ես, բրախման, որ գովերգեմ ճգնավոր Գոտամային:
Գովերգված է գովերգվածներով հարգարժան ճգնավոր Գոտաման, լավագույնը աստվածների և մարդկանց մեջ…:
Լսելով թափառականի ասվածը, բրախման Ջանուսսոնին իջավ սպիտակափայլ կառքից` լծված չորս ձիերով, իր վրայի հագուստը ծալեծ ջախ ուսի վրա, ջեռքերն անդժալի դիրքով երեք անգամ խոնարհվեծ դեպի այն կողմը, որտեղ գտնվում էր Լուսավորյալը և արտասանեց` "Namo tassa Bhagavato Arahato Sammā-sambuddhassa!". Namo tassa Bhagavato Arahato Sammā-sambuddhassa! Namo tassa Bhagavato Arahato Sammā - sambuddhassa!"

Չուլախատտխիպադոպամա սուտտա, МН 27

     Ակնհայտ է, որ այս արտահայտությունը` գովեստ ու հավատարմություն արտահայտող, եղել է բավականին լավ հայտնի, եթե միքանի աշխարհիկ բուդդիստներ և ոչ բուդիստներ, միքանի բրախմաններ և նվազագույնը մի թագավոր, արտահայտել են այն բարձրաձայն: Այդ պատճառով, հիմա, երբ մենք արտահայտում ենք հենց այդ բառերը, նրանք արձագանքով արտացոլվում են դարերի միջից մինչև Բուդդայի կյանքի ժամանակաշրջանը: Մենք կարող ենք արտասանել ինչպես այն բրախմանը`

Namo tassa bhagavato arahato sammā-sambuddhassa

Երեք անգամ Պալիի վրա, միաժամանակ մնածելով այդ բառերի իմաստի մասին: Կարող ենք նաև հաջորդաբար արտասանել Պալիերեն և հայերեն`

        Namo tassa bhagavato[1]                             Հարգանք օրհնյալին
        arahato                                                          արժանիին
        sammā-sambuddhassa                                 կատարյալ արթնացածին.

(Կրկնել երեք անգամ Պալիերեն և հայերեն. Դա համապատասխանում է հին թայական արտասանության ավանդույթին, հաճախ օգտագործվող այդ երկրի դպրոցներում):
     Բուդդա Գոտամոյի այդ երեք մակդիրները նշանակում են Լուսավորման երեք հատկանիշները: Bhagavato ցույց է տալիս Բուդդայի Մեծ Կարեկցանքը (mahākaruṇā), որի մասին պետք է հիշել առաջին հերթին, քանի որ բարյացակամությունը և կարեկցանքը հանդիսանում են որպես անհրաժեշտ հիմք մեր անձնական գործնեության համար: Arahato նշանակում է Բուդդայի [բարոյական] մաքրությունը (visuddhi), չտատանվող և պահպանվող առանց ճնշման, որին մենք պարտավոր ենք ձգտել վարքի բարոյական օրենքների պահպանման միջոցով: Sammā-sambuddhassa նշանակում է Իմաստություն (pañña), այսինքն անգերազանց կատարյալ լուսավորում (anuttara sammā - sambodhi), որը տարբերում է Բուդդային բոլոր մյուս մարդկանցից: Sammā բառը նշանակում է “կատարելություն”, sam – “ինքնուրույն”, իսկ Buddhassa – “ Լուսավորյալին” կամ “ Արթնացածին”:
Ծանոթություն
1. Bhagavā բառը հաճախ օգտագործվում է սուտտաներում որպես Բուդդային հարգանքի մակդիր: Դժվար է գտնել նրան համապատասխան համարժեք, ուստի թարքմանություններում օգտագործվում են տարբեր բառեր`Օրհնյալ, Երանելի, Երջանիկ և այլն: Նրա իմաստը այսպիսին է` “Ողորմած տեր, հմտորեն սովորեցնող Դխամման, որը ամբողջովին բավարարում է լսողների պահանջմունքները”:

Երեք ապաստարաններ (Tisaraṇa)

     Երբ մարդիք հարցնում են “ում է պետք համարել որպես բուդդիստ”, ապա պատասխանը կլինի “նրան, ով ընդունել է երեք ապաստարանները` Բուդդային, Դխամմային և Սանգխային որպես ուղղորդող իդեալներ և պաշտպանության աղբյուրներ”:
     Այժմ, երբ ավարտված է Բուդդային հարգանքի արտահայտումը, բաուդդայականները սովորաբար հաստատում են իրենց հավատարմությունը  ապաստարանին Լուսավորման մեջ (bodhi): Այն ունի երեք ասպեկտ` Բուդդան, որպես Լուսավորությունը կրկին բացած, Դխամման` ճանապարհը դեպի Լուսավորություն, և Սանգխան` նրանք, ովքեր գործնականի միջոցով բացել են իրենց համար այդ Լուսավորությունը: Միայն այն ապաստարանն է համարվում ապահով, արը տիրապետում է անգերազանցելի կատարյալ Լուսավորության էությանը, անիրարամերժ է և փայլում է Մեծ Կարեկցանքի,մաքրության և Իմաստության որակներով: Դրա համար մենք ամեն օր հաստատում ենք հավատարմությունը այդ հուսալի ապաստարանին հետևյալ արտասանության միջոցով` [1]

Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi               Ես ձգտում եմ Բուդդային` որպես ապաստարանի:
Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi            Ես ձգտում եմ Դխամմային` որպես ապաստարանի:
Sańghaṃ saraṇaṃ gacchāmi               Ես ձգտում եմ Սանգխային` որպես ապաստարանի:
Dutiyampi buddhaṃ saraṇaṃ    Երկրորդ անգամ ես ձգտում եմ Բուդդային` որպես gacchāmi                                              ապաստարանի:
Dutiyampi dhammaṃ saraṇaṃ          Երկրորդ անգամ ես ձգտում եմ Դխամմային`
gacchāmi                                              որպես ապաստարանի:
Dutiyampi sańghaṃ saraṇaṃ             Երկրորդ անգամ ես ձգտում եմ Սանգխային` որպես
gacchāmi                                              ապաստարանի;
Tatiyampi buddhaṃ saraṇaṃ             Երրորդ անգամ ես ձգտում եմ Բուդդային` որպես
gacchāmi                                              ապաստարանի:
Tatiyampi dhammaṃ saraṇaṃ           Երրորդ անգամ ես ձգտում եմ Դխամմային` որպես
gacchāmi                                              ապաստարանի:
Tatiyampi sańghaṃ saraṇaṃ              Երրորդ անգամ ես ձգտում եմ Սանգխային` որպես
gacchāmi                                              ապաստարանի:

     Պատճառը, որի համար բառերը յուրաքանչուր ապաստարանի համար կրկնվում են երեք անգամ, հետևյալի մեջ է: Մարդու միտքը հաճախ շեղվում է և եթե այդ ժամանակ դուք խոսում եք կամ արտասանում եք ինչ որ բան, ապա տվյալ գործողությունը հավասարազոր է որևէ արտասանության բացակայությանը: Այդ դեպքում, երբ խոսքերի մեջ հստակ մտադրություն չկա, ապստարանի ընդունումը հավասարազոր է նրան, երբ այն արտահայտում է թութակը: Եռակի կրկնումը լայն տարածված է բազմաթիվ բուդդայական արարողություններում (օրինակ վանական ձեռնադրվելիս) և ապահովում է մտքի կենտրոնացումը թեկուզ որևէ մի կրկնության ժամանակ:
     Երբ մենք ընդունեցինք ապաստարանը, հաստատելով մեր ճանապարհին հետևելը, որին ուսուցանում է Բուդդան, ժամանակն է հիշեցնել ինքդ քեզ բարոյական վարքի կանոնները օրվա ընթացքի համար:
Ծանոթություն
1. Ցանկության դեպքում, “Բուդդա”, “Դխամմա” և “Սանգխա” բառերի փոխարեն կարելի է օգտագործել “Լուսավորված”, “Ճանապարհ դեպի լուսավորվելը” և “Ազնիվ հետևորդների համայնք”:
Բարոյական վարքի հինգ կանոն (Pañcasīla)

     Դխամմապադայում գրոած են Բուդդայի հետևյալ խոսքերը`

Ով քանդում է կյանքը և արտահայտում է սուտը, վերցնում այն, ինչը տիրեն տրված չէ այս աշխարհում, և գնում է ուրիշի կնոջ մոտ, մարդը, որը տրվում է արբելուն` թուլացնում է իր արմատները այստեղ, այս աշխարհում:
    
     Եթե մենք ցանկանում ենք ունենալ ոչ միայն մարմին, այլ նաև մարդկային միտք, ապա տվյալ արարքներից պետք է խուսափել: Իր հերթին, մարդկային ծնունդը դառնում է հնարավոր որոշակի առումով հետևելով Հինգ Կանոններին, որոնք նաև անվանվում են “Դխամմա մարդկանց համար” (manussa-dhamma): Այդ կանոնների պահպանումը դարձնում է հնարավոր նորմալ կյանքը մարդկային աշխարհում, բայց, երբ մարդիկ դադարում են հետևել նրանց, մեր աշխարհը դառնում է տանջանքների և դժբախտությունների վայր:
     Այդ պատճառով, բուդդիստների մոտ ընդունված է ինքնին հիշեցնել Հինգ Կանոնների մասին` ամենօրյա գործողությունների ընթացքում Բուդդայի պատքերի դիմաց: Այբ պահին ձեռքերով ընդունում են անջալի դիրքը և մարդը պետք է ընդունի ինչքան հնարավոր է ամուր որոշում պահպանել Հինգ Կանոնները և չխախտել նրանք: Այդ պահին արտահայտվում է հետևյալ տեքստը`

Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ                  Ես ընդունում եմ կյանքի զրկանքից
samādiyāmi.                                                       խուսափելու կանոնը:
Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ               Ես ընդունում եմ վերցնելուց, այն ինչ
samādiyāmi.                                                       ինձ չի պատկանում խուսափելու կանոնը:
Kāmesu micchācārā veramaṇī                          Ես ընդունում եմ սեռական
sikkhāpadaṃ samādiyāmi.                                այլասեռվածությունից խուսափելու կանոնը:
Musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ                   Ես ընդունում եմ սուտ խոսքից
samādiyāmi.                                                       խուսափելու կանոնը:
Surāmeraya-majja-pamādaţţhānā                    Ես ընդունում եմ անուշադրությանը
veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.               հանգեցնող արբեցնոզ նյութերի
                                                                           օգտագործումից խուսափելու կանոնը:

     Բուդդիստի համար այս կանոնները համարվում են հիմնական և հավաքածուն է բարոյական վարքի մինիմալ նշանակումների: Նրանք նախատեսված են իր կողմից մարմնի և խոսքի վատ կարմայի կուտակումը կանխելու համար և ծառայում են որպես հիմք գործնականի գալիք աճի համար: Եթե բուդդիստը ցանկանում է զբաղվել  մեդիտացիայով, ապա նա պարտավոր է ձգտել պահպանելու Հինգ Կանոնները: Մեդիտացիան նախատեսված է նրա համար, որպիսի հետ վարժեցնել միտքը անհարմար վիճակներից, բայց երբ մարմնի և խոսքի արարքները չեն ղեկավարվում, այդ փորձը կլինի անարդյունավետ: Ինչ վերաբերվում է Հինգ Կանոններին և մեդիտացիային, պետք է ևս մեկ անգամ նշել հրաժարվելու անհրաժեշտությունը բոլոր տեսակի թմրամիջոցներից նրանով զբաղվելուց առաջ: Թմրանյութերը շփոթում են միտքը կամ ժամանակավորապես փոխում են գիտակցությունը և այդ պատճառով մտնում են հինգերորդ կանոնի մեջ: Իսկ մեդիտացիան հանդիսանում է աստիճանաբար մտքի մաքրման միջոց:
     Հիմա, երբ կատարված է ապաստարանի ընդունումը և Հինգ Կանոնները, եկել է ժամանակը հիշել յուրաքանչուր բուդդիստի համար առավել արժեքավոր երեք օբյեկտների առավելությունների մասին:

Ամենօրյա գործողություն
Հիշատակում

     Երեք զարդերի հիշատակում

     Երեք զարդերը (ratana)`Բուդդան, Դխամման և Սանգխան գերազանցում են գոլոր մյուս գանձերը, քանի որ նրանք օժտված են Լուսավորման էությամբ և գտնվում են ծննդյան և մահվան աշխարհից դուրս: Ընդունելով նրանց մեծ արժեքը, մենք ամեն օր արտասանում ենք տողեր` Երեք Զարդերի առավելությունները արտահայտող`

Հիշատակում Բուդդայի մասին
 

Itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho
vijjācaraṇa-sampanno sugato lokavidū
anuttaro purisa-damma-sārathi satthā deva-
manussānaṃ buddho bhagavā'ti

Եվ իրոք այդպիսին է, օրհնված, արժանի, կատարելությամբ արթնացած, օժտված գիտելիքով և բարեգործներով, հասած բարորության, գիտակ աշխարհին, էակների ուսուցման համար անհամեմատելի ուղեկից, աստվածների և մարդկանց ուսուցիչ, օրհված Բուդդա:
 

Հիշատակում Դխամմայի մասին

 

Svākkhāto bhagavatā dhammo
sandiţţhiko akāliko ehipassiko opanayiko
paccattaṃ veditabbo viññūhi'ti

Օրհնյալի կողմից այս Դխամման լավ է պատմված, նկատված արդեն այս աշխարհում, ժամանակին չենթարկված, տանող Նիբբանային, բացահայտվող իմաստունների կողմից ինքնուրույն փորձով:
 

Հիշատակում Սանգխայի մասին

 

Supaţipanno bhagavato sāvakasańgho.
Ujupaţipanno bhagavato sāvaka sańgho.
Ñāyapaţipanno bhagavato sāvaka sańgho.
Sāmīcipaţipanno bhagavato sāvaka sańgho.
Yadidaṃ cattāri purisayugāni aţţha
purisapuggalā. Esa bhagavato sāvaka
sańgho Āahuṇeyyo pāhuṇeyyo dakkhiṇeyyo añjali-karaṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa'ti.

Օրհնյալի աշակերտների համայնքը ընթանում է լավ ճանապարհով, Օրհնյալի աշակերտների համայնքը ընթանում է ուղիղ ճանապարհով, Օրհնյալի աշակերտների համայնքը ընթանում է ճիշտ ճանապարհով, Օրհնյալի ոշակերտների համայնքը ընթանում է կատարյալ ճանապարհով, ավելի կոնկրետ չորս զույգ, ութ մարդկային տեսակ` այսպիսին է օրհնյալի աշակերտների համայնքը, արժանի ընծաների, արժանի հյուրընկալության, արժանի հարգարժան ողջույնի, աշխարհի համար անհամեմատելի առժանիքների դաշտ:
 

     Այս հիշատակումների օգուտը, երբ նրանք արտասանվում են մեկ կամ երկու անգամ օրեկան, հանգեցնում է աստիճանաբար աճող Երեք Զարդերի ընդունումը: Դա նման է թանկագին բալասանի թափանցիկ անոթի մեջ, որի ամբողջ ծավալը հաջորդաբար լցվում է հիասքանչ բույրով:

Երեք Զարդերին նվիրվածության հաստատում

     Մինչև մյուս հիշատակումների արտասանելուն անցնելը, կարելի է կարդալ այս տողերը, մեզ եկած Շրի Լանկայից և նախատեսնված մեր Երեք Զարդերին նվիրվածության ամրացմանը: Չզարգացած և չկենտրոնացված միտքը հեշտությամբ ընդունում է ապաստարան աշխարհի անկայուն և փոփողվող իրերի մեջ, անտեսելով իրական ապաստարանը, որը անհամեմատելի փայլի և ամրության ադամանդի նման է` ձեր Դխամմայի գործնեության հիմքում ընկած` 
 

Natthi me saraṇaṃ aññaṃ 
Buddho me saraṇaṃ varaṃ
Etena saccavajjena
Vaddheyyaṃ satthusāsane
Natthi me saraṇaṃ aññaṃ
Dhammo me saraṇaṃ varaṃ
Etena saccavajjena
Vaddheyyaṃ satthusāsane
Natthi me saraṇaṃ aññaṃ
Sańgho me saraṇaṃ varaṃ
 Etena saccavajjena
Vaddheyyaṃ satthusāsane

Չկա իմ համար այլ ապաստարան,
Իրականում Բուդդան է իմ ապաստարանը,
Թող այս ճշմարտության հռչակումով
ես հետևեմ Ուսուցչի ճանապարհով:
Չկա իմ համար այլ ապաստարան,
Իրականում Դխամման  է իմ ապաստարանը,
Թող այս ճշմարտության հռչակումով
ես հետևեմ Ուսուցչի ճանապարհով:
Չկա իմ համար այլ ապաստարան,
Իրականում Սանգխան  է իմ ապաստարանը,
Թող այս ճշմարտության հռչակումով
ես հետևեմ Ուսուցչի ճանապարհով:
     Մարդկային միտքը, որը հաստատուն նվիրված է Երեք Ապաստարաններին անվստահությունից և տատանումներից չի տանջվում: Նրա մոտ չեն առաջանում մտքեր, այնպիսի ինչպիսի “Բուդդան իրականում եղել է լուսավորյալ”: Երբ զարգացած է Երեք Զարդերին ամուր հավատարմությունը, թերհավատությունը (vicikicchā), արգելք հանդիսացող մեդիտացիայի խորը վիճակներին հասնելու համար, այլև չի անհանգստացնի ձեր միտքը:

Նինգ թեմա ամենօրյա քննարկման համար
(կնոջ կամ տղամարդու, աշխարհիկի կամ վանականի համար)

     Մեզ համար հասանելի այլ հիշատակումներ նույնպես կան, որոնք օգնում են մարդկային կերպարանքով ծնունդի գնահատումը: Մարդիկ ձգտում են խուսափել շփումից այն ամենի հետ, ինչը հիշեցնում է ծերությունը, հիվանդությունները և մահը, միաժամանակ ամուր կապնվում է կենդանի էակներին և անկենդան օբյեկտներին: Ոմանք նոյնպես փորձում են ժխտեն բարոյական պատասխանատվությունը իրենց արարքների համար: Հաջորդիվ ներկայացված հիշատակումները լուսաբանում են այս մոլորվածությունները, և օգնում են մեզ հստակ բացահայտել իրենց: Բուդդան ասել է, որ իր բոլոր հետնորդները պարտավոր են ամեն օր զբաղվել այդ գործնեությամբ:

 
1. Jarādhammomhi, jaraṃ anatito.

2. Byādhidhammomhi, byādhiṃ anatito.

3. Maraṇadhammomhi, maranaṃ anatito.

4. Sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo
vinābhāvo.

5. Kammassakomhi, kammadāyādo
kammayoni kammabandhu
kammapaţisaraṇo. Yaṃ kammaṃ karissami :
kalyaṇaṃ va papakaṃ va : tassa dayado
bhavissami.

Ես ենթակա են ծերանալուն: Ես չհաղթահարեցի ծերությունը:

Ես ենթակա են հիվանդություններին: Ես չհաղթահարեցի հիվանդությունները:

Ես ենթակա են մահին: Ես չհաղթահարեցի մահը:

Այն ամենը, ինչ ես ունեմ, սիրված և հաճելի, կփոխվի և կվերանա:

Ես տերն եմ իմ կարմայի, ժառանգն եմ իմ կարմայի, ծնված եմ ի շնորհիվ իմ կարմայի, կապված եմ իմ կարմայի հետ, ապրում եմ, իմ կարմայի օգնությամբ: Ինչպե էլ, որ ես կարմաս չլցնեմ` լավ կամ վատ,հեց այն էլ ես կժառանգեմ:

 
     Այս հիշատակումը հատկապես արդյունավետ է համառության մտավոր հատկանիշների զարգացման և ալարկոտությունից ու քնկոտությունից ազատվելու համար: Ամենօրյա կրկնման դեպքում, տվյալ տողերը, թուլյատրում են զարգացնել մարդկային կյանքի արժեվորման զգացումը և դրդում են այս հազվադեպ պայմանների լավագույն օգտագործմանը:

Բարյացակամության զարգացում

     Կա ևս մեկ օգտակար հիշատակում, որը հակազդում է մտքի վիճակներին, հիմնված ատելության վրա  (dosa): Դա բարյացակամության մեդիտացիան է (mettā-bhāvanā), լայն տարածված բուդդայական երկրներում: Այն տալիս է բազմաթիվ առավելություններ, սկսած անձնական երջանկության բարձրացումից և բազմաթիվ լավ ընկերների ձեռքբերմամբ, ընդհուպ մեդիտացիայի գործնեության թեթևացումը և բարենպաստ վերածննդի` մահվան պահին մտքի խառնաշփոթի բացակայության շնորհիվ: Ուստի, ամենօրյա գործնեության ընթացքում, դուք կարող եք, Հարավ-Արևելյան Ասիայի բոլոր բուդդայական երկրներում լայն տարածում ստացած ավանդույթներին համապատասխան, արտասանել հետևյալ տողերը`
 

 
Ahaṃ avero homi                                                   Թող իմ մեջ չլինի թշնամություն,
abyapajjho homi                                                      թող ես չբերեմ տանջանքներ,
 anigho homi                                                           թող իմ մոտ չլինեն մտավոր և մարմնական
                                                                                 տանջանքներ,
sukhi – attanaṃ pariharami                                   թող ես կարողանան պահպանել
                                                                                 իմ երջանկությունը
Sabbe satta avera hontu                                          Ինչպիսին էլ, որ լինեն էակները`
                                                                                 թող նրանց մոտ ատելություն չլինի,
Sabbe satta abyapajjha hontu                                 ինչպիսին էլ որ լինեն էակները` թող
                                                                                 նրամք տանջանքներ չբերեն,
Sabbe satta anigha hontu                                       ինչպիսին էլ որ լինեն էակները` թող նրանց
                                                                                 մոտ մտավոր և մարմնական
                                                                                 տանջանքներ չլինեն,
Sabbe satta sukhi – attanaṃ pariharantu              ինչպիսին էլ որ լինեն էակները` թող
                                                                                 նրանք կարողանան պահպանել
                                                                                 իրենց երջանկությունը

     Այս բաժնում ներկայացված հիշատակումների արտասանության ժամանակ, պետք է ձգտել բացառել շտապելը: Հատկացրեք նրանց բոլորին բավարար ժամանակ, կատարելով դադարներ յուրաքանչուր արտահայտությունից հետո: Այդպես դուք կպատրաստեք միտքը ամենօրյա գործնեության հաջորդ մասին:

Մեդիտացիա

     Երբ արտահայտված է վերջին հիշատակման տեքստը, անհրաժեշտ է անցնել ավելի հարմար դիրքի` խաչված ոտքերով: Նրանց համար, ով ժվարնում է իջեցնել ծնկները գետնին մոտ, կարող են փորձել նկարի վրա պատկերված դիրքը, հետույքի տակ դնեն չոր բարձ կամ ծալված ծածկոց 7-15 սմ. Լայնությամբ: Նստել անհրաժեշտ է բավականին փափուկ մակերևույթի վրա, իսկ ծնկների համար լրացուիցիչ հարմարություն կապահովի հատակին դրված գորգը, փափուկ փոքր գորգը և այլն:
     Երբ դուք նստեցիք և պատրաստ եք մեդիտացիային, պետք է պահել մարմինը ուղիղ և միաժամանակ թուլացված: Ուշադրություն դարձրեք ֆիզիկական լարվածությանը` եղած ձեր մարմնում, և փորձեք այն հեռացնել: Նաև մեդիտացիայից առաջ անհրաժեշտ է ապահովել մարմնի հավասարակշռությունը և հարմար լինելը, ինչը կարող են պահանջել շարժումներ: Երբ մեդիտացիան սկսված է մարմինը չպետք է շարժվի: Հագուստը նույնպես չպետք է շարժվի: Այն չպետք է լինի քիպ կամ որևէ տեղ սեղմի:
     Բոլոր դիրքերից մեդիտացիայի համար լավագույնը և կայունը լոտոսի դիրքն է: Սակայն ոչ միշտ մարդիկ ընդունակ են ոտքերը ծալել այդ դիրքի համար առանց համապատասխան մարզվածուրյան, դրա համար կարելի է փորձել կիսալոտոսի դիրքը` նույնչափ ապահովող մարմնի դիրքը: Ոմանք լավագույնը համարում են առյուծի դիրքը, բայց եթե թվարկված մեդիտացիայի համար դիրքերից ոչ մեկը ձեր մոտ չի ստացվում, ապա կարելի է կիրառել սովորական դիրքը` խաչված ոտներով: Կարևորը` մեջքը պահել ուղղահայաց:[1] Եթե մեջքի պահելը այդ դիրքում շատ դժվար է կամ ձեզ խանգարում է քնկոտությունը առաջ թեքվելու պատճառով, ապա կարելի է մեջքով հենվել պատին, նրանց արանքում դնելով բարձ: Դա թույլ կտա մեջքը պահել ուղիղ, այդ թվում նրանց, ում մեջքը բավականաչափ ուժեղ չէ: Եթե թվարկած ոչ մի դիրք չեղավ, ապա կարելի է զբաղվել մեդիտացիայով աթոռի վրա, սակայն այդ դիրքի կայունությունը ցանկացած դեպքում վատ է թվարկվածներից:
     Երբ ոտները սկսվում են ձգվել, կարելի է փորձել երեք հոդերը թուլացնելու համար հետևյալ վարժությունը` գոտկատեղը, ծնկները և թաթերը: Կանգնած դիրքից բարձրացրեք մի ոտքը գետնից 30 սմ., չծալելով այն: Հավասարակշռության պահպանման համար մյուս կողմից ձեռքով բռնվեք ինչ որ ամուր բանից: Պտտեք ներբանը թաթից, գծելով հնարավորինս մեծ շրջան: Ոտքի մնացած մասը պետք է լինի անշարժ: Պտտեք ներբանը միքանի անգամ ժամացույցի սլաքի և հակառակ ողղությամբ: Այնուհետ բարձրացրեք ոտքը, այնպես որ նա լինի գետնին զուգահեռ և սկսեք պտտել ոտքը ծնկից, գծելով ավելի մեծ շրջան: Գոտկատեղը մի շարժեք: Փոխեք պտտելու ուղղությունը և կատարեք այն միքանի անգամ: Հետո ուղղեք ոտքը և սկսեք պտույտը ամբողջ ձգված ոտքով երկու ուղղությամբ, նրանով գծելով ավելի մեծ շրջան: Կրկնեք այս երեք վարժությունը մյուս ոտքով: Նշված վարժությունների համալիրը կարելի է կատարել օրեկան երկու երեք անգամ, սակայն չափից շատ պարապելը նրանցով կարող է հանգեցնել հոդերի ցավի: Մի կամ երկու ամիս անց հոդերը կդառնան ավելի ճկուն, իսկ ոտների մկանները թուլացված: Այդպես դուք կկարողանաք ձեզ համար հասանելի դարձնել ոտքերի խաչված դիրքը և իվիճակի կլինեք պահել նրանց երկար ժամանակահատվածով: Այսքանով մենք կվերջացնենք մեդիտացիայի ժամանակ մարմնի դիրքի նկարագրումը:
     Պահանջվող դիրքով մարմինը կայունացնելով և մեդիտացիայի ընթացքում չշարժվելով, մենք տեղափոխում ենք մեր ուշադրությունը մտքի վրա: Բազմաթիվ մարդիք բախվում են նրան, որ միտքը արագ տեղափոխվում է մի ուսումնասիրման օբյեկտից մյուսին և դրա համար մեզ դժվար է կենտրոնացնել այն իչ որ մի բանի վրա: Առհասարակ, այն ինչ մենք անվանում ենք միտք, այս պահին բաղկացած է հետևյալ բաղադրիչ մասերից`

 
     Այս կերպով, նրա ուշադրությունը կարող է զբաղված լինել գիտակցման հինգ զգայարանների օրգաններով կամ ինտելեկտի գիտակցմամբ: Բացի այդ, դա կարող է լինել դհամմա տարրը` ընդունող գիտակցման երեք տեսակ: Դա մտքի տարր չէ, որը իրենից ներկայացնում է մտքի պասիվ վիճակը խորը քնի ժամանակ: Դա կարող ե լինել հենց միտքը, այն, որը գործում է քնի ժամանակ: Միտքը, կամ, ավելի կոնկրետ ասած, “մտքերի” հաջորդականությունը, որը ընկալում է այնքան տարբեր տվյալներ, անհնար է լավ կենտրոնացնել: Նույնիսկ եթե “մտքերը” զբաղված չեն զգայական օրգաններից ստացված ինֆորմացիայի մշակմամբ, այլ ընկղմված են միայն անձնական վերլուծության մեջ, նրանք կշեղվեն խոսքերի, գազափարների, պատգերի և զգացմունքների վրա: Մեդիտացիայի գործընթացի ժամանակ մենք փորձում ենք կանխել նույնիսկ այդ ներքին շեղումները, մտքի կենտրոնացման միջոցով այն օբյեկտի վրա, որը նրանց չի առաջացնում: Դա կմղի մեր “մտքերը” հմուտ վիճակների (kusaladhamma), որոնք նպաստում են կենտրոնացմանը և հանգստանալուն: “Մտքերի” հաջորդականությունը, նշված որպես ոչ հմուտ վիճակներ (akusaladhamma, սովորաբար սնվող արտաքին ներգործությամբ զգայական օրգանների միջոցով) և կեղտոտված վատ հակումներով, շնորհիվ նրան, որ նրանք հիմնվում են ագահության, ատելության և անգիտակցության (lobha, dosa, moha) վրա, հանդիսանում են չկենտրոնացված: Վերը թվարկված մտքի վատ հակումները հանգեցնում են հոգեբանական խնդիրների, որոնց մեջ կենտրոնանալու անկարողությունն է, տգիտությունը, ձանձրույթը, քնկոտությունը, կիրքը, կապվածությունը և հակակրանքը: Բայց, վատ սովորությունների բացակայությունը, հանգեցնում է ամուր հմուտ վիճակների աճին և դրանով իսկ մեծացնում է հստակությունը և ամրապնդում է կենտրոնացումը:
     Ուստի, երբ դուք ընդունել եք հարմար դիրք, հիշեցրեք ինքներդ ձեզ, որ ժամանակը չէ վերլուծել անցյալը կամ ապագան: Նույնիսկ ներկայի մասին մտքերը հարկավոր է թողնել մի կողմ: Եկել է ժամանակը հանգստացնել և կենտրոնացնել միտքը: Ժամանակն է հետևել Բուդդայի ճանապարհին, դարձնելով միտգը ամուր և աներեր: Այս պահից ես կհետևեմ միայն իմ մեդիտացիայի օբյեկտին… Մուտք… Ելք… Մուտք…
     Բուդդիստի համար, որը չունի կապ ուսուցչի հետ, ամենից լավ կհամապատասխանեն հետևյալ մեդիտացիայի երկու օբյեկտը`
     Առաջինը – դա շնչառության գիտակցումն է, իսկ երկրորդը` բարյացակամության զարգացումն է: Կան նաև բազմաթիվ այլ օբյեկտներ, բայց վերը նշված երկուսը կիրառվում են ավելի շատ և համապատասխան աստիճանի զգուշությամբ կարող են օգտագործվել նրանց կողմից, ում մոտ մեդիտացիայի ուսուցիչների հետ կապ չկա: Այս հրատարակման մեջ դրանք ես կուսումնասիրեմ կրճատ, քանի որ կան գրքեր, ավելի մանրամասն ներկայացնող այդ մեդիտացիաները:
     Բուդդայական ավանդույթում համարվում է, որ շնչառության գիտակցումը եղել է Սիդդխատխի Գոտամայի մեդիտացիայի առարկան, որի օգնությամբ նա հասել է Լուսավոևությանը: Այն առավել լավ հարմար է հանգիստ և կենտրոնացված վիճակին հասնելու համար և թույլ է տալիս հանգստացնել անհանգիստ միտքը: Նրա գործնական կիրառման համար կա միքանի մեթոդ, բայց այդ բոլորը համընկնում են նրանով, որ գործնականում կիրարողը պարտավոր է ընտրել մի կետ` շնչառության պրոցեսին հետևելու համար: Կենտրոնացումը շնչառության վրա օդը դիտարկելու ճանապարհով, որը մտնում և դուրս է գալիս քթանցքներից կամ շարժվում է վերին շուրթի վրայով, խթանում է մտքի պայծառությունը և կենտրոնացումը: Բացառություն կարող են լինեն մարդիկ, որոնք զգում են գլխի լարվածությունը կամ գտնում են, որ մեդիտացիայի այդ օբյեկտը շատ դժվար ըմբռնելի է: Սրանց և նրանց համար, ով զգում է նմանատիպ անհարմարություններ, հարմար կլինի շնչառության ժամանակ ստոծանու բարձրացնելու և իջեցնելու վրա կենտրոնացումը: Երբ դուք նստեցիք և սկսեցիք մեդիտացիան, խորհուրդ է տրվում չփոխել նրա օբյեկտը  (բացառության դեպքում վախերի առաջացման դեպքերի կամ այլ հակումների ուժեղ ազդեցության դեպքում), բայց երբեմն, մեդիտացիայի որակի փոփոխման աստիճանից կախված` լավ կամ վատ կողմը, կենտրոնացման կետը կամ հենց օբյեկտը, կարող է փոխվել` անհրաժեշտության դեպքում:
     Մեդիտացիայի օբյեկտը պետք է համարել դեղամիջոց մտքի հիվանդությունների բուժման համար (շեղումներից, քնկոտությունից և այլն), և կախված նրանից, թե ինչպես են հիվանդության ախտանիշները փոփոխվում, կարող է փոխվել նաև մեդիտացիայի օբյեկտը: Օրինակ, մարդը, որը գործնական կիրառում է շնչառության գիտակցումը, կարող է բախվել վնաս հասցնելու մտքի հետ: Այդպիսի մտքերի սանձման համար նրան կարող է պետք լինի անցումը բարյացակամության մեդիտացիային: Սակայն, օբյեկտի փոխելուց առաջ շատ օգտակար կարող է լինի  մեդիտացիայի փորձառու ուսուցչի հետ խորհրդատվությունը:
     Ընտրելով շնչառությանը հետևելու համար կետը, կենտրոնացրեք նրա վրա միտքը: Դուք րնքներտ կարող եք որոշել, թե ինչքանով է այն ձեզ հաջողվել: Եթե միտքը անընդհատ ամրացված է ներշնչման և արտաշնչման վրա, չի շեղվում այլ զգայական օգյեկտների վրա, մարմնի այլ մասերի և շեղված մտորումների, ապա ձեր մոտ ամեն ինչ լավ է, քանի որ մեդիտացիան ընթանում է խորը և հանգիստ: Եթե դուք զգում եք զգայական այլ օբյեկտներ, օրինակ բարձր կամ ցածր աղմուկներ փողոցից, բայց այդ դեպքում մտքի կենտրոնացումը ներշնչման և արտաշնչման վրա չի ընդհատվում, այլ կա միայն այդ օբյեկտների գիտակցումը, աևանց վերացման դեպքում անհապաղ վերադարձող մտքի կենտրոնացմանը, առանց շեղված մտածողության, ապա կենտրոնացումը հանդիսանում է լավ: Եթե միտքը ժամանակի մեծ մասը կենտրոնացված է շնչառության վրա, բայց երբեմն շեղվում է մարմնի գիտակցման վրա (կոնտակտը մարմնի այլ մասերում) և այդ դեպքում չի զբաղվում շեղված մտքերով, ապա ամեն ինչ այնքան էլ ամեն ինչ վատ չէ: Բայց եթե կենտրոնացումը ներշնչման և արտաշնչման վրա հաճախ ընդհատվում է մտքերով, կերպարներով և նմանատիպ բաներով, ապա ձեր առաջիկայում դեռ կա շատ կատարելու աշխատանք: Նույնիսկ եթե ձեր մեդիտացիան համապատասխանում է վերը նշվածներից առաջինին, ապա պետք է խուսափել ինքնագոհությունից, քանի որ դուք գտնվում եք ընդամենը ճանապարհի սկզբին: Մեդիտացիայի ավելի խորը փուլերում ձեզ անպայման պետք կգան խորհրդատվությունները, դրա համար պետք է ներդնել բոլոր ջանքերը ուսուցչի հետ հուսալի կապի հաստատման համար:
     Ժամանակի քանակը, հատկացվող մեդիտացիային, բոլորի մոտ կլինի տարբեր, կախված մարդու հնարավորություններից, սակայն հատկացնել դրան 15-20 րոպեից քիչ անիմաստ է, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ միտքը հեշտ ենթարկվում է կենտրոնացմանը: Շատ օգտակար կլինի ամեն օր նույն ժամին մեդիտացիայի կատարման որոշման ընդունումը (իհարկե, եթե ձեզ թույլ են տալիս արտաքին պայմանները, այնպիսին` ինչպիսին աշխատանքն է): Սխալ կլինի գործնեությամբ զբաղվել ընդամենը ժամանակ առ ժամանակ, ոչ ամեն օր: Դա ցույց է տալիս տատանվող միտքը և չի հանգեցնի որևէ լուրջ առաջընթացի: Եթե դուք ընդունել եք որոշում խորհել ամեն օր, պետք է սահմանել հստակ ժամանակահատված, որը դուք կհատկացնեք: Ճիշտ չէ մի օր հատկացնել պարապմունքներին 20 րոպե, իսկ ուրիշ օրերը` 5 րոպե: Եթե ձեր գործնեությունը տուժում է անկանոնությունից, դա ցույց է տալիս մտքի թուլությունը, որը միտված է հնարել հերթական արդարացումը` “այսօր շատ շոգ է” կամ “այսօր ես շատ եմ հոգնել” և այլն: Մեդիտացիայի համար լավագույն ժամանակն է վաղ առավոտը, քանի դեռ կա լռություն, իսկ միտքը և մարմինը հանգստացել են: Եթե դուք խորհում եք օրական մի անգամ, ապա դա լավագույն ժամանակն է: Ոմանք մեդիտացիայով զբաղվում են օրական երկու անգամ, հատկացնելով նրա համար ևս մի ժամանակահատված երեկոյան: Սակայն շատ շուտ դուք ձեր իսկ փորձի վրա կհասկանաք, որ մեդիտացիան դժվարացնում է ինչպես սովածության զգացումը, այնպես ել լի ստամոքսը: Երեկոյան ժամերին հոգնածությունը նույնպես կարող է ասել իր խոսքը:
     Մեդիտացիայի այլ օգտակար տեսակ է հանդիսանում բարյացակամության զարգացումը: Այն ընտրում է որպես իր թիրախ մտքի վիճակների վերացումը, հիմնված չարության և ատելության վրա և սիրո որակի զարգացումը, որը հանգիստ է, տարածվող է բոլորի վրա և զերծ է սեփական բաղկացուցիչներից: Կանգ առնենք միքիչ “սեր” հասկացողության վրա: Մեր լեզվի մեջ կա միայն այդ մի բառը, որիը ստիպված է բնորոշել զգացմունքների մեշ միջակայքը, սակայն Պալիի մեջ կա միքանի բառ, նկարագրող երեք տարբեր մակարդակներ:
     Ստորին դիրքում գտնվում է զգացմունքը, ընդհանուր մարդկանց և կենդանիների համար: Դա կիրքն է, հիմնված հզոր և ամբողջովին հաճելի տպավորությունների էգոիստական ցանկությունների վրա: Սիրո այս տեսակը ուշադրություն չի դարձնում այլ էակների վրա և մտահոգ է միայն ինքն իրեն բավարարելուն: Պալիերեն այն անվանվում է kāma (այս բառը ունի ավելի լայն իմաստ, որի մեջ ներառվում են իչպես արտաքին օբյեկտները, խթանող զգացմունքները և զգայական խթանումը կեղտոտված հակումներով, փորձարկվող մտքով): Երբ kāma ամբողջովին վերացված է, կավավոր մտնելը սեռական հարաբերության մեջ լինում է անհնար (ինչպես Արխատների մոտ): Kāma սեքսին տալիս է գրավչություն և այն ամրապնդվում է, երբ “զգացմունքների դռները” չեն պաշտպանվում: Այդ պատճառով Բուդդան վանականներին սովորեցրել է սանձել սեփական զգացմունքները (հիմա այդ գործնեության մեջ մտնում է, օրինակ, հեռուստատեսության դիտման ժամանակի սահմանափակում և այլ շեղող զբաղմունքներ): Բա թույլ կտա պակասեցնել kāma աճը և տանում է մտքի ավելի մեծ հանգստությանը: Սիրո երկրորդ տեդակը, դա sneha, ուժեղ կապվածությունն է, որը միացնում է ընտանիքները: Այդ սերը չի հանդիսանում ամբողջովին էգոիստական, Այն ավելու շուտ իրենից ներկայացնում է կապվածությունը որպես գործարք, որից հենց մարդը և մյուս մարդիկ ստանում են ինչ որ բան: Օրինակ, ամուսինը ստանում է ընտանեկան սնունդ, այդ իսկ ժամանակ կինը ստանում է անհրաժեշտ ապահովածությունը տնային տնտեսության վարման և երեխաների դաստարակման համար: Այդ գործարքի պայմանները կարող են լինել շատ տարբեր: Գայց sneha տարածվում է միայն այն քչերի վրա, որոնք մտել են այդ գործարքի մեջ: Ի տարբերություն սիրո այլ տեսակների, իրական բարյացակամությունը (mettā) զրկված է կրքի կրակից և կապվածության կապերից: Այն հանգիստ է և չի փնտրում անձնական շահ: Մարդը` օժտված բարյացակամությամբ, մտածում է ուրիշների երջանկության մասին, մինչ իր մասին մտածելը: Մարդկային հարաբերությունները, հիմնված միայն սիրո տեսակների առաջին երկուսի վրա երկար լինել չեն կարող և բերեն այնքան մեծ բարիք, քանի որ mettā կարող է տարածվել բոլոր էակների վրա ամբողջովին, այլ ոչ թե ինչ որ կոնկրետ խմբի վրա: Մեր հարաբերությունները այլ մարդկանց հետ երբեմ հիմնված են kāma վրա, հաճախ sneha վրա, ժամանակ առ ժամանակ mettā խառնուրդով: Մեդիտացիայի վրա ազդեցության տեսանկյունից ելնելով, kāma խոչնդոտում է նրան, իսկ mettā խթանում:
     Առաջին օբյեկտը, որով սկսվում է metta պրակտիկան, պետք է լինեք դուք ինքներդ: Բանը նրանում է, որ անհնար է սիրել ուրիշներին, մինչև այն ժամանկ, քանի դեռ սերը չի ամրապնդվել անձնական սրտում: Փորձել տարածել բարյացակամությունը ուրիշների վրա, չզարգացնելով այն իր հանդեպ, նման է աղքատի, որը առաջարկում է տալ անձնական փողերը հանուն ուրիշների բարեկեցության: Բարեկեցությունը սեփական անձի հանդեպ նշանակում է ներքին կոնֆլիկտների հարաբերական բացակայությունը, իր մեջ հանգստության առկայությունը: Ուստի, այդ մեդիտացիայի մեջ առաջին գործը` պետք է [մտքում] կրկնել միքանի անգամ` “Թող ես լինեմ երջանիկ”: Երբ միտքը հանգստանում է և դուք զգում եք բարյացակամության փայլը ձեր սեփական սրտում, եկել է ժամանակը տարածել այն ուրիշ մարդկանց վրա: Հավաքելով բարյացակամությունը անձնական սրտում, կարելի է պատկերացնել ձեր կողմից հարգված մարդու, և բազմակի անգամ նրան մաղթել` “Թող նա լինի երջանիկ”: Տարածելով նրա վրա այդպիսի կամ ավելի ուժեղ բարյացակամություն, ինչպես ինքն իրեն, մենք տեղափոխվում ենք դեպի այն մարդը, որի հետ մենք ընկեր ենք, հետո նրան` ում հանդեպ մենք անտարբեր ենք: Միայն դրանից հետո կարելի է անցնել այն մարդկանց, ում հանդեպ դուք տածում եք զզվանք կամ ատելություն: Յուրաքանչուր դեպքում, էմոցիոնալ տոնը, ուղեկցող յուրաքանչուր կերպարը, պետք է լինի նույնանման: Անցնել հաջորդ մարդուն ցանկալի է այն դեպքում, երբ այդ տոնը հասել է նույն ինտենսիվության, ինչպիսին եղել է նախորդի ուսումնասիրման ժամանակ: Անօգուտ է սկսել մեդիտացիայն այն մարդուց, որի հանդեպ զգում եք զզվանք, քանի որ այդ պռակտիկան միյն կավելացնի արդեն եղած որակը` ատելությունը, նրա փախարեն, որ զարգացնել նորը` բարյացակամությունը: Եթե դուք սկսեք տհաճ մարդուց, ապա չեք հասնի ոչինչի բացի հոգնածությունից: Այս մեդիտացիայի մեջ մտքերը բարյացակամության մասին պետք է աջակսվեն նրա վրա հիմնված անկեղծ զգացումով, եթե ձերնպատակը իրոք հանդիսանում է ատելության վերացումը:
     Այդ զգացմունքի ուժը ունակ է քանդել պատեր, որոնցով մենք մեզ շրջապատում ենք, ատելության և թշնամության պատերը, ուստի բարյացակամությունը պատշաճ պրակտիկայի դեպքում և խորը կենտրոնացման մեջ սկսում է ընդգրկել ոչ միայն մեծ տարաշքներ, այլ դառնում է անեզր: Նրա համար, ում յուրաքանչուր մարդ և ցանկացած կենդանի էակ հավասարապես թանկ են, ով ցանկանում է երջանկություն նրանց բալորին, տեսանելիներին և ոչ տեսանելիներին, բոլոր ողղություններով և գոյության բոլոր մակարդակների վրա, ում սիրտը “խոցված է բարյացակամությամբ, լցված, բարձրացված, անսահման, անկախ թշնամությունից և տխրությունից”, այն հասել է հաջողության այս պրակտիկայում:
     Բայց երբ բարյացակամությունը թեքվում է հաջորդիվ ներկայացվող ծայրահեղություններից որևէ մեկի կողմը, այն կորցնում է իր ազդեցությունը: Առաջին ծայրահեղությունը անվանվում է “մոտիկ թշնամի”, որը հաբդիսանում է էգոիստական զգայական ցանկությունը (kāma): Դրա համար, այդ մեդիտացիայի մեջ չի կարելի ուղղորդել անձնական ուշադրությունը այն բանի վրա, որի հանդեպ դուք տածում էք այդպիսի ցանկություն: Երկրորդ ցանկությունը անվանում են “հեռավոր թշնամի”: Դա բարյացակամության հակադրությունն է` թշնամանքը, զայրույթը և այլն: Սրանով մենք կվերջացնենք բարյացակամության մեդիտացիայի նկարագրումը:
     Մտքին զուգահեռ, մարդու մոտ կա երկու այլ ուղի` խոսքը և մարմնական արարքները: Ուստի, հոգևոր գործնեության վայրում իրականացվող գործնեությունից, պետք է ձգտել ցուցաբերել բարյացակամություն և այս երկու միջոցին: Ինչ վերաբերվում է խոսքին, ապա պետք է ներդնել ջանքեր, որպիսի ձեր լեզվից չպոկվեն ծակող և կոպիտ արտահայտություններ, հատկապես դուք բարկացած էք: Միաժամանակ պետք է ձգտել զարգացնել բարի խոսքը: իսկ նրա համար, որ խոսքը լինի համոզիչ, այն պետք է ամրապնդվի մարմնի արարքներով, որոը նույնպես պետք է արտահայտիբարյացակամություն: Ուշադրություն դարձրեք, կատարվում են արդյոք նրա միջոցով արարքներ, այնպիսի ինչպիսին է օգնությունը և աշխատանքը հանուն շրջապատի բարորությանը: Մտածեք, մաքուր են արդյոք ձեր ձեռքերը, այսինքն չեն կպնում նրանց արդյոք իրեր, որոնք ավելի լավ է տալ ուրիշներին: Բանը նրանում է, որ մեծահոգությունը` դա հավատարիմ ուղեկիցն է և օգնականը բարյացակամության: Երբ մարդը իրականացնում է այդպիսի ճիգ խոսքով և մարմնով, դա կցուցաբերի մեծ աջակցություն բարյացակամության մեդիտացիայում, իսկ այն, իր հերթին, կապահովի, որ ձեր բարի քայլերը չեն հանդիսանում միայն լոկ վարակույր:
     Այդ մեդիտացիայի օբյեկտ է նույնքան լայն է, ինչքան որ բարդ է միտքը, որի հետ այն աշխատում է: Կան միքանի տարբեր մեթոդներ, համապատասխան տարբեր մտքերի համար, իրենց անհատական հակումների հետ: Այս սեղմ ներկայացման մեջ հիշատակվում են ընդամենը դրանցից երկու մեփոդը և դրանց զարգացումը ներկայացվել է միայն հանգստանալու ուղղության մեջ: Հանգստանալու զարգացումը բացարձակ անհրաժեշտ է տեսողության` ինչպես կա, զարգացումից առաջ, որի գործընթացի ժամանակ հետազոտվում է անկայունությունը, անբավարարվածությունը և անդիմությունը: Դրա համար ձեր միտքը պետք է լինի բավարար ուժեղ և անխռով, արպիսի տեսողություն` ինչպես կա, կարողանա կատարել առաջընթաց դեպի լուսավորվածությունը: Այստեղ անհնար է ամբողջովին ուսումնասիրել հանգստացման զարգացումը, քանի որ ոչ մի գիրք չի կարող փոխարինել մեդիտացիայի ուսուցչի խորհուրդը:
     Հնարավոր է, որ մտքի խորը կենտրոնացման դեպքում, գործածողի մոտ անսպասելի կարող է առաջանան բոլորովին նոր տպավորություններ իր համար, ինչն իր հերթին կառաջացնի վախ: Վախը նույնպես կարող է դառնալ խոչնդոտ ձեր վրա սարսափի ազդեցություն ունեցող կերպարի առաջացման դեպքում: Այդ դեպքում մեդիտացիան կիրառողը պետք է ուշադրությունը շեղի այդ օբյեկտից և անցնի Երեք Զարդերի հիշատակմանը, իր մեջ կրկնելով` “ Եվ իրոք այդպիսին է, Օրհնյալը, արժանի, կատարյալ արթնացած…”: Եթե շնորհիվ Բուդդային հիշատակելու վախը կանցնի, ապա մեդիտացիան կարելի է շարունակել, հակառակ դեպքում պետք է անցնել Դխամմայի հիշեցմանը “Լավ պատմված է…” և Սանգխայի` “Աշակերտների համայնքը Օրհնյալի…” մինչև այն պահը, երբ վախը կհաղթահարվի: Վախը անպայման կանցնի, քանի որ, Բուդդայի խասքերին համապատասխան Դխաջագգա Սուտտայում (СН 11.3), մարդը հիշում է Բուդդայի, Դխամմայի և Սանգխայի որակները, որոնք “ազատված են ագահությունից, ազատված են ատելությունից և ազատված են անարգանքից” և, հետևաբար, ազատված են վախերից: Հենց այստեղ է, որ դրսևորվոիմ է աիժեքը ուժեղ և հուսալի ապաստարանի, որը տրամադրում են Երեք Զարդերը: Եթե դուք նրանց մեջ տիրապետում եք ամուր վստահությանը, վախի մոտ ոչ մի հնարավորություն չկա: Սակայն միտքը, որի մեջ առկա է անվստահությունը, հեշտ է տատանել և վախը հեշտությամբ կնվաճի այն: Լավ հավասարակշռված Դխամմայի պրակտիկան պետք է ցրի պատճառները` առաջացնող վախը, բայց եթե նրանք այնուհանդերց մնում են, անհրաժեշտ է խորհրդակցել մեդիտացիայի ուսուցչի հետ, որը ցույց կտա նրա հետ պայքարելու միջոցը:
     Մեդիտացիայի ավարտին պետք է աստիճանաբար միտքը տեղափոխել զգացմունքների հետ կոնտակտի սովորական վիճակին: Այդ ժամանակ չի կարելի կտրուկ շարժվել, իսկ եթե ձեր մարմնի մասերը քարացել են կամ “քնել են”, նրանց կարելի է միքիչ մերսել: Եթե դուք պատրաստ եք, ապա կարելի է անցնել արժանիքների նվիրմանը (Anumodanā):
Ծանոթություն
1. Լոտոսի դիրքում ներբանները տեղադրվում են հակառակ ոտքի գոտկատեղին, տակի մասով դեպի վեր: Կիսալոտոսի դիրքում մի ներբանը դտնվում է հակառակ գոտկատեղի վրա, իսկ մյուսը հակառակ ոտքի տակ: Առյուծի դիրքում մի ոտքը դրված է մյուսի վրա, ներբանը ծնկին է կամ նրա կողքին:    

 

 

 

Արժանիքների նվիրում (Anumodanā)

Anumodanā բառը թարքմանությանը դժվար է տրվում: Բառացի այն նշանակում է “ընկերոջ արարքներին ուրախանալը”, բայց նրա իմաստը` “խնդրանք էակներին ուրախանալ իմ կատարած լավ արարքին և ստանալ դրանից բարին”: Երբեմն այդ տերմինը թարքմանում են որպես “օրհնություն”, բայց անդ ստեձծում է սխալ պատկեր, քանի որ այստեղ մարդը հրավիրում է էակներին ուրախանալ լավ արարքին: Դա բոլորովին նման չէ նրա կողմից օրհնության կամ բարիքների ուղարկմանը:
     Նա, ով հրավիրում է ուրիշներին միանալ ընդհանուր ուրախությանը, չի կատարում որևէ “արժանիքների փոխանցում”, սակայն այդպիսի արտահայտությունը հաճախ կիրառվում է: Ինչպես է կարելի կիսվել արժանիքներով (դա ոչ այնքան հստակ թարքմանությունն է puñña բառի, որը նշանակում է արարքների բոլոր տեսակները, որոնք մաքրում են մարդու միտքը` նրանք իրականացնող): քանի որ puñña հանդիսանում է լավ կարմա, ինչպես կարելի է նրանով կիսվել ուրիշի հետ, եթե մենք ինքներս արտասանում ենք “Ես եմ տերը իմ կարմայի, ժառանգորդը իմ կարմայի…”: Լավ կարման նման չէ կարկանդակի, որը կարելի է կտրել և բաժանել ուրիշներին: Այստեղ մարդը չի կիսվում սեփական լավ կարմայով, այլ նվիրում է այն ուրիշներին  (ոչոշակի էակներին, որոնք զգում են տանջանքներ, այնպի ինչպիսի ծնողները, բարեկամները, ընկերները, կամ էլ բոլոր էակներին ամբողջովին): Էակները, ում նվիրվում են բարի արարքները, կարող են լինել ինչպես ապրող այս աշխարհում, այնպես էլ և վերածնված գոյության այլ մակարդակներում: Իրականացնելով այդպիսի նվիրում, դուք խնդրում եք նրանց ուրախանալ, և, ուրախանալով դրան, նրանք ինքները կուտակում են լավ կարմա, որը հանդիսանում է անմիջական պատճառը նրանց երջանկության: Հիշատակվող հետակա նշված տողերում “անվտանգ ճանապարհը” հանդիսանում է Մուտք հոսքի մեջ, երբ մարդը առաջին անգամ կարճ ժամանակամիջոցում արդեն զգացել է Նիբբանան և բացահայտել է Դխամմայի իմաստը: Նրա համար անհնար կլինի վերածնվելը աշխարհներում` ցածր մարդկայինից:
     Այս տողերը հանդիսանում են մասը Պալիերենով ավելի երկար ոտանավորի, գրված Թայլանդի թագավորի` Ռամ IV- ի կողմից, այն գրված է եղել նրա արքայազն և բուդդայական վանական եղած աոօրյայի ժամանակ, զբաղեցնելով վանահոր պաշտոնը Բանգկոկի վանքում:

 
Puññassidani katassa                                  Թող կուտակված իմ կողմից արժանիքը
Yanaññani katani me                                 Հիմա կամ ուրիշ ժամանակ
Tesañca bhagino hontu                             Գնա բարորությանը բոլոր այստեղի էակների
Sattanantapamanaka                                 Անվերջ, անչափ
Maya dinnana puññanam                        Ուրախանալով դրան
Anumodanahetuna                                   Իմ արժանիքների պարգևին
Sabbe satta sada hontu                              Թող բոլոր կենդանի էակները դարեդար
Avera sukhajivino                                     Ապրեն երջանիկ և առանց ատելության
Khemappadañca pappontu                       և թաղ նրանք գտնեն Անվտանգ ուղին:
Tesasa sijjhatam subha.                            և նրանց բոլոր բարի նպատակները իրականանան:

     Ավարտելով այս արտասանությունը, պետք է ոչ մեծ ժամանակահատվածում մտքով ողղել սեփական բարյացակամությունը բոլոր կենդանի էակների վրա: Հետո, ամենօրյա գործնեության ավարտին, պետք է երեք անգամ կատարել խոնարհում մարմնի հինգ մասերով:

 
Արտասանություն

     Տխերավադայի Բուդդայական երկրներում կարգի ժամանակ վանքերում և այլ վայրերում առանձին տողերը, սուտտաները և նրանցից մասերը արտասանվում են Պալիերեն, լեզվով, որով խոսոլ է Բուդդան: Տարբեր պետություններում Պալիի արտասանության և արտահայտման մեթոդիկան միքիչ տարբերվում է: (Երկրներում, որտեղ տիրում են Բուդդիզմի այլ տեսակներ, նույնպես գոյություն ունեն բուդդայական գրությունների արտասանության ավանդույթներ մայրենի լեզվոի հին տեսակներով: )  Թայլանդում և այլ երկրներում, ավադական Պալիերեն արտասանությանը զուգահեռ, երբեմն անցկացվում է բուդդայական սուտտաների ընթերցումը տեղի բնակչության մայրենի լեզվով: Միայն աշխարհիկներից քչերը տիրապետում են Պալիերենի քերականությանը, սակայն բավականին շատերը ծանոթ են մի շարք կարևոր արտահայտություններին և տերմիններին: Այդ պատճառով աշխարհիկ մարդիկ  (երբեմն և վանականները) արտասանում են այնպես, որ Պալիերեն արտահայտությունից հետո կարդացվում է նրա թարքմանությունը մայրենի լեզվով: Դա լայն տարածված է Թայլանդում, որտեղ աշակերտները արտասանում են ոտանավորները Թայերեն, խոսող հարգանքի մասին, որը անհրաժեշտ է ցուցաբերել Բուդդային, Դխամմային, Սանգխային, ծնողներին և ուսուցիչներին  (հինգ զարդերին):
     Այն երկրներում, որտեղ Բուդդիզմը առաջացել է բոլորովին վերջերս կամ վերածնվել է երկարատև անկումից հետո, բոլորովին քչերն են Պալիերեն հասկացող, այդ իսկ ժամանակ, երբ շատ բուդդիստներ ուզում են ամեն օր կիրառել արտահայտությունները հարգանքի և հիշատակման: Այդ պատճառով այստեղ բերված բոլոր տեքստերը տրվում են թարքմանության հետ: Այստեղ հարց է առաւանում` ինչպես է պետք արտասանել: Աշխարհիկ մարդիկ, լսելով թե ինչպես որոշ վանականներ արտասանում են երգելով, պետք է դիմեն Բուդդայի հետևյալ խոսքերին`

Վանականները, երբ արտասանում են երկարածված, երգելով, առաջանում են հետևյալ հինգ վտանգները`

•    Նա [վանականը] իրենից գոհ է արտասանված փայների նկատմամբ (= հպարտություն),
•    այլոք ստանում են բավարարվածություն այդ ձայնից  (նրանց դուր է գալիս երգը, այլ ոչ թե Դխամման),
•    աշխարհիկ մարդիկ նայում են նրան վերևից (քանի որ երաժշտությունը` դա նրանց ճակատագիրն է, ով հիանում է զգայական հաճույքներով),
•    փորձելով պահպանել պահանջվող հնչողությունը խախտվում է նրա կենտրոնացումը  (նա ուշադրություն չի դարձնում արտասանվող բառերի իմաստին),
•    լսողները ձեռք են բերում տարբեր հայացքներ  (ասելով` “մեր ուսուցիչները և ղեկավարները երգել են այն այսպես”: Մեկնաբանություն` ինչը հանդիսանում է հպարտության և վեճերի աղբյուր ապագա բուդդիստների սերունդների միջև):

Վինայա Պիտակա, II.108

     Ելնելով այս հինգվտագներից մենք կարող ենք եզրակացնել, որ Բուդդայի ուսմունքի արտասանությունը երգելով, որի դեպքում կորում է խոսքերի իմաստը, հանդիսանում է վանականի համար անէուլյատրելի պահվածք: [1] Իհարկե, այդ կանոնը չի վերաբերվում աշխարհիկ մարդկանց, բայց բուդդայական երկրներում նրանք գրեթե չեն օգտագործում երաժշտությունը կրոնական նպատակներով, օրինակ վերցնելով իրենց շրջապատող վանականներից: Իվերջո, ինչի ենք մենք ձգտում հասնել բառերի արտասանությամբ` ասող Բուդդայի և նրա ուսմունքի մասին: Իսկ երաժշտությունը, հակառակ գրգռում է միտքը, այսինքն նրա վեկտորը ուղղված է այլ կողմի վրա մեր նպատակից: Այստեղ ևս պետք է նշել, որ ի տարբերություն արևմտյան կրոնների, Բուդդիզմը ունի այլ նպատակ: Այլ կրոններում արտասանության և երգեցողության նպատակը հանդիսանում է ձայների առաջացումը, հաճելի Աստված-արարչի համար, և այդ գործողությունները իրականացվում են հանուն նրա առաջ սիրո և վախի: Բուդդան ինքն է գովերգել լռությունը և ինքնասահմանափակումը, ուստի, պրակտիկաին նախապատրաստվելու ընթացքում, որի ժամանակ պահպանվում է լռությունը, պետք է պահպանել արտասանության մեջ զսպվածություն:
     Տարբեր մասնիկներ, ներկայացված այստեղ այդ նպատակով, ուղեկցվում են բավական քանակությամբ բացատրություններով, ուստի այն գործնականում կիրառողներին, որոնք ցանկանում են օգտագորշել այս և այլ իրենց դուր եկած տեքստերը, կարող են պատճենել նրանց, ստեղծելով առանձին գիրք արտասանության ժամանակ օգտագործելու համար: Մնում է միայն այն, ինչը գալիս է շնորհիվ ամնեօրյա պարապմունքների` սովորել այդ տեքստերը անգիր: Նույնիսկ եթե դուք տանից հեռու եք, կարելի է ցածր կարդալ նրանց բարձրաձայն, չկատարելով դադարներ ամենօրյա գործնեության մեջ:
     Բուդդայական երկրներում կա մեծ բազմազանություն արտասանվող տեքստերի և հիշատակումների, այնպես որ նույնիսկ հարևան տաճարներում արտասանելու ավանդույթները և նյութերի ընտրությունը նրա համար կարող են տարբերվել: Նրանք, որոնք նշված են այս հրատարակման մեջ, հանդիսանում են առավել հայտնի և տարածված մեծամասն ավանդույթներում: Համապատասխան ձեր գիտելիքների և նախընտրությունների կարող են ավելացվել և այլ նյութեր: Բուդդայական վանքերում և տաճարներում չկա չափանիշների խիստ սահմանում առավոտյան և երեկոյան կարգի համար, որոնց միջև նույնիսկ նույն տաճարում կարող են լինել տարբերություններ: Այսքանով ավարտենք պատմությունն այն մասին, ինչով աշխարհիկ-բուդդիստները կարող են զբաղվել հոգևոր գործնեության վայրում:

Ծանոթություն
1. “Ներածություն վանական կարգապահության մեջ, մաս 2” գրքի մեջ ասվում է “Վանականին արգելվում է քարոզել Դխամման, կարդալով երգի կիրառմամբ: Քարոզը և արտասանությունը, երբ բառերը հատուկ կարդացվում են երկարացված առոկանությամբ, հանգեցնող սխալ արտահայտմանը, չպետք է իրականացվի”:

Դխամմայի պրակտիկան աշխարհիկ հետևորդների կողմից

     Ինչպիսի պրակտիկայով պետք է զբաղվի աշխարհիկ բուդդիստը զուգահեռ նրան, որը իրականացնում է տանը Բուդդայի պատկերի դիմաց: Տվյալ թեման դուրս է գալիս այս գրքույկի սահմաններից: Աշխարհիկ մարդու բոլոր ավելի կարևոր Դխամմայի պրակտիկայի ասպեկտները տանից դուրս ներկայացված են այլ գրքերում: Այստեղ ես միայն կարող եմ հիշատակել հետևյալ տեսակների մասին`

Անշահախնդիր զոհողություն (dāna)
     Սրա մեջ մտնում է նյութական առարկաների զոհաբերումը (āmisa-dāna), օրինակ վանականներին ողորմությունը, չքավորներին բարեգործությունը, սնունդը սովածներին և այլն: Պրակտիկայի այս տեսակի համար միշտ էլ կա հնարավոևություն մեր գերբնակեցված աշխարհում: Այն բուդդիստները, ում մոտ բավարար են անհրաժեշտ իրերը կյանքում  (փող, հագուստ, սնունդ, տուն և դեղորայք) պետք է օգտագործեն անշահախնդիր զահաբերումը այն մտքով, որ նրանց տվածը պահպանվում է ամենալավ կերպով, իսկ իրեն թողածը`կորցրած է: Տվյալ արարքը, որի վեկտորը ուղղված է աշխարհի ծարավի և կապվածության միտումներին հակառակ ուղղությամբ, շատ կարևոր է մեր նյութականացված քաղաքակրթության մեջ իր` անձնական ունեցվածքի ձփռքբերման և կուտակման շեշտով: Դխամմայի պրակտիկայում բոլորովին քիչ է հասանելի մինչև այն ժամանակը, քանի դուք չեք բացի ձեր սիրտը և ձեր մեծահոգությունը շրջապատի համար:
     Դխամմայի զոհաբերումը (dhamma-dāna) իրենից ներկայացնում է ընծա օգտակար ուսմունքի և մարդկանց խորհրդի: Անհրաժեշտ է իմանալ, թե ինչը օգուտ կբերի նրանց, որպիսի ձեր ընծան ծառայի իր բարի նպատակին: Բուդդան ասել է, որ այս աշխարհում Դխամման հանդիսանում է բարձրագույն ընծան`

Դխամմայի ընծան գերազանցում է ցանկացած ընծայի,
Դխամմայի քաղցրությունը գերազանցում է ցանկացած քազցրություն,
Դխամմայի ուրախությունը գերազանցում է ցանկացած ուրախություն,
Ոչնչացնող ծարավը, այն հաղթահարում է ցանկացած տանջանք (dukkha):
Դխամմապադա, 354

     Նյութական իրերի օգտագործման չափով, նրանք մաշվում են, սակայն պրակտիկայի գործընթացի ժամանակ Դխամման աճում է: Նյութականը օգուտ է բերում միայն այս կյանքում, սակայն գործնականում կիրառվող Դխամմայի բարեբեր ազդեցությունը տեսանելի է ինչպես այս, այնպես էլ գալիք կյանքերում:
     Անվախության զոհաբերում (abhaya-dāna): Դա նշանակում է գործել այն կերպ, որպիսի այլ էակների մոտ վախի առիթ չլինի: Անվախության զոհաբերումը հանդիսանում է բարյացակամության պրակտիկայի (mettā) ևս մի անվանում, որը հիմնված է բարոյական վարքի (sīla) վրա:
 
Բարոյական վարք
     Բարոյական վարքի հինգ կանոնները վերը նշված մասերում արդեն ուսումնասիրվել են: Ուպոսատխայի օրերի ժամանակ պրակտիկայի ուսումնասիրման գործընթացում մենք նույնպես կուսումնասիրենք բարոյական վարքի Ութ կակոննորը: Ճիշտ պահվածքի մեջ մեզ ուղղորդող կանոններին զուգահեռ, պետք է Բուդդայի քարոզները նույնպես սովորել, այնպիսիք, ինչպիսին է Սիգալովադա սուտտան (ДН 31), որի մեջ տրվում են ներդաշնակ շփվելու ստեղծմանը տանող սկզբունքները: Այն պետք է հիմնված լինի մարդու հմուտ մտավոր հատկանինիշների վրա, որոնց զարգացման համար անհրաժեշտ է պրակտիկայի հետևյալ տեսակը`

Մտքի զարգացում (Bhāvanā)
     Մտքի չորս “աստվածային” վիճակները (brahmavihāra` բարյացակամությաւնը, կարեկցանքը, ուրիշների հաջողությամբ ուրախանալը և անկողմնակալությունը) բերում են կրկնակի բարարություն` ներքին ներդաշնակություն և այլ մարդկանց հետ խաղաղ հարաբերություններ: Բուդդայական պրակտիկայի այս տեսակի կարևորությունը բժվար է գերագնահատել: Չորս վիճակները հանդիսանում են ուսուցիչներ սրտի և զգացմունքների համար, բուդդայական տեսանկյունից, լավ է լինել փափուկ և ոչ ագրեսիվ մարդ, թող և նույնիսկ Դխամմայի բացահայտումների ոչ խորը իմացությամբ: Այդպիսի մարդը ցուցադրում է, որ նա սանձված է եղել Դխամմայով` վնաս չպատճառելու, այդ իսկ ժամանակ երբ սոսկ միայն գիտելիքները` չամրապնդված իրական պրակտիկայով, հանգեցնում են ընդամենը մեծ ինքնակարծիքի և բոլոր հնարավոր դիտումների աճի (diţţhi):
     Բուդդայական սուտտաների ընթերցումը, հատկապես Անգուտտարա Նիկայից, թույլ կտա ձեզ ստանալ բազմաթիվ արժեքավոր խորհուրդներ, որոնք Բուդդան տվել է աշխարհիկներին իրենց պրակտիկայով: Հնարավոր է օգտակար լինի այդ սուտտաներից կազմել առանձին հավաքածու և ժամանակ առ ժամանակ կարդալ այն: Դուք կարող եք այդ ակտուալ սուտտաների ընթերցումը ներառեք ամենօրյա երեկոյան պրակտիկայի մեջ կամ Ուպոսատխայի օրերին: Այն մոտեցնում է մեզ գրքի երկրորդ մասին:

Ուպոսատխա

     “Ուպոսատխա” բառը բառացիորեն նշանակում է “մուտք [ժամանակավոր] մնալու համար”: բուդդայական իմաստով այն նշանակում է վանքում մնալը: Այդ ավանդույթը եղել է բրախմանների միջավայրում Բուդդիզմի առաջանալուց շատ առաջ: Նրանք թողմնում էին իրենց տները և ընտանիքներին և մի օրով, գնում էին սուրբ վայրերը վեդայական ծեսեր և զոհաբերություններ կատարելու համար: Համարվում էր, որ այդ մեկուսի մնալը մաքրում է բերում: Բոլոր արարողությունների ավարտից հետո, բրախմանները վերադառնում էին տուն: Այն օրերը, երբ պետք է անցկացվեր այդ ծեսը, որոշվում էին Լուսնի փուլերով, որի մեջ առավել կարևորը համարվում էր լիալուսինը և նորալուսինը: Բացի այդ, հատուկ կանոնակարգերի էին հետևում առաջին և վերջին քառորդների օրերին:
     Այստեղ անհրաժեշտ է մանրամասն պատմել լուսնային ամսի մասին: Այդ ամիսը տևում է 29 ու կես օր: (Նշենք որ, “ամիս” բառը առաւացել է Լուսնի անունից): Երկու ամիսը, որից մեկում 30 օր է, իսկ մյուսում` 29, գումարում կազմում են 59 օր: Յուրաքանչյուր ամսվա առաջին երկու շաբաթը Լուսինը աճում է, իսկ հաջորդ երկու շաբաթվա ընքացքում նվազում է: Լուսնային ամսվա կեսը լինում է 14 կամ 15 օրը և հաշվարկը սկսվում է նարալուսնից հետո առաջին օրվանից, երբ Լուսինը սկսում է աճել մինչև 14 կամ 15 օրը: Հետո հաշվարկը սկսվում է նվազող Լուսնի առաջին օրվանից մինչև 14 օրը: Բուդդայական ավանդույթում նոր լուսնային ամիսը սկսվում է Լուսնի աճի առաջին օրվանից: Աճող կամ նվազող Լուսնի ութերորդ օրը համարվում է համապատասխան առաջին և վերջին քառորդի օրը:
     Բուդդայի ժամանակներում, թափառականների և ճգնավորների տարբեր խմբեր օգտագործում էին լիալուսնի և նորալուսնի օրերը իրենց ուսմունքի և պրակտիկայի մեթոդների ներկայացման համար: Բուդդան թուլյատրել է վանականներին հավաքվել իրար հետ այդ օրերը և լսել Պատիմոկկխայի (վանականների համար կանոններ) ընթերցումը, այդ թվում վանք եկած աշխարհիկներին սովորեցնել Դխամմա:
      Այն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, բուդդայական երկրներում վանականները և աշխարհիկ մարդիկ, Ուպոսատխայի օրերը պահպանում են: Հեղինակին հայտնի այդ օրերի պահպանման պրակտիկան Թայլանդում ունի որոշ տարբերություններ կախված տեղանքից: Բայց ընդհանուր սկզբունքը այսպիսին է` վաղ առավոտյան աշխարհիկները վանականներին ընծայում են սնունդ, որոնք ողորմություն են հավաքում փողոցում, կամ նրանց հրավիրում են ասխարհիկ մարդու տուն: Բացի այդ, սնունդը բերում են անմիջապես վանք: Բացի այդ, նրանք օրեկան մի անգամ են սնունդ օգտագործում, հիմնականում այն վայրերում, որտեղ ուտում են հենց վանականները: Ցանկացած դեպքում, սննդի ընդունումը ավարտվում է մինչև կեսօր: Մինչև սնվելը, աշխարհիկ մարդիկ խնդրում են տալ “ութ կանոնները”, որոնք ընդունվում են նրանց կողմից մեկ օրվա և գիշերվա ընթացքում պահպանելու համար: Հաճախ նրանք գնում են մոտակա վանք և անցկացնում են այնտեղ ամբողջ օրը և գիշերը: Վանքերում մնալու ծրագիրը տարբեր տեղեր տարբեր է: Տարբերությունը նրանում է, թե Դխամմայի որ ասպեկտի վրա է առավելապես շեշտը դրվում` սովորելու կամ պրակտիկային: Երբ շեշտը դրվում է սովորելում, ասխարհիկները գրքեր են կարդում, լսում են երեք կամ չորս դասախոսություն Դխամմայի մասին, որոնք ընթերցանվում են ավագ վանականների կողմից, կամ այցելում են Աբիդխամմայի պարապմունքները: Նրանք կարող են ինքնուրույն որոշել իրենց մեդիտացիայի ժամանակը, վանականների հետ Դխամմայի քննարկումը և այլն: Վանքում, որտեղ շեշտը դրվում է մեդիտացիայի վրա, աշխարհիկ մարդիկ ստանում են ավելի քիչ ցուցումներ: Նրանց հիմնականում սովորեցնում են Դխամմայի պրակտիկան, իսկ ժամանակի մեծ մասը տրամադրվում է մեդիտացիայի տարբեր տեսակներին (նստած և քայլելիս): Այդ օրերին աշխարհիկ մարդիկ նույնպես օգնում են վանականներին իրենց ամենօրյա պարտականությունները կատարելիս: Այս կերպ, բոլոր օրերը նվիրվում են Դխամմային: Հատուկ ջանացող գործնականում կիրառողները նույնիսկ սահմանափակում են քնի ժամերը ընդհուպ մինչև այն, որ բոլորովին չեն քնում: Ուպոսատխայի օրերին վանականները պարտավոր են անգիր կարդալ Պատիմոկկխայի 227 կանոնները: Այդ հանդիպումը տևում է մի ժամ կամ ավելի: Վանքի ավանդույթներին համապատասխան, այդ գործողությանը կարող են թողնել նաև աշխարհիկներին: Ամենօրյա կանոնների պահպանմանը զուգահեռ, որոշ վանականներ կարող են զբաղվել ավելի դաժան գործնեությամբ, այնպիսին ինչպիսին է ամբողջ գիշերվա ընթացքում պառկած դիրքից հրաժարվելը: Այդ ժամանակ նրանք ջանում են զբաղվել մեդիտացիայով երեք դիրքով` քայլելեիս, կանգնած և նստած:
     Այսպիսին է համառոտ Ուպոսատխայի պրակտիկայի օրերը Ասիայի վանքերում: Ակնհայտ է, որ բուդդիստները, որոնք ապրում են ոչ բուդդայական երկրներում և չունեն այդպիսի պայմաններ, ստիպված են Ուպոսատխայի օրերը անցկացնել այլ կերպ: Հնարավոր է, առաջինը, ինչի մասին անհրաժեշտ է մտածել` արժի արդյոք ընդհանրապես պահպանել այդ օրերը: Ինչի համար են նրանք պահպանվում լուսնային օրացույցով: Ուպոսատխայի օրերի առաջացումը բուդդայական գրվածքներում նկարագրվում է հետևյալ կերպ`

Մի անգամ Օրհնյալը գտնվում էր Ռաջագախում Գիջխակուտա լեռան վրա: Այդ ժամանակ այլ աղանդների ճգնավորները միասին հավաքվում էին իրենց ուսմունքների քարոզի համար: Իրենց ավանդույթի համաձայն, այդպիսի հանդիպումները անցկացվում էին լիալուսնի, նորալուսնի, աճող Լուսնի առաջին քառորդի և նվազողի վերջին քառորդի ժամանակ: Աշխարհիկները գալիս էին լսելու նրանց ուսմունքը, ինչի շնորհիվ մեծանում էր հավատը և հետաքրքրվածությունը այդ ճգնավորների նկատմամբ: Դրանով իսկ նրանց ուսմունքի հետևորդների քանակը աճում էր:
Երբ Մագադխայի արքան Սենիյա Միմբիսարա անունով գտնվում էր մենության մեջ, նա, վերլուծելով այդ թեման, մտածեծ` “Ինչու պատվարժաններին նունպես չհանդիպել այդ օրերին”:
Հետո նա գնած Օրհնյալի մոտ և պատմեծ նրան իր մտադրության մասին, ավելացնելով` “Տիրակալ, լավ կլիներ, եթե պատվարժանները նույնպես իրար հետ հավաքվեին այդ օրերին”
Օրհնյալից ստանալով հրահանգներ Դխամմայից, թագավորը ուղևորվեց տուն: Հետո Օրհնյալը, օգտագործելով այդ պահը Դխամման քարոզելու համար, դիմեց վանականներին` “Վանականներ, ես թույլ եմ տալիս ձեզ իրար հետ հավաքվել լիալուսնին, նորալուսնին, աճաղ Լուսնի առաջին քառորդին և նվազողի վերջին քառորդին”:
Այդ ժամանակից վանականները սկսեցին իրար հետ հավաքվել Օրհնյալի թույլ տված օրերին, սակայն այդ ժամանակ նրանք նստում էին լուռ: Մարդիկ գալիս էին նրանց մոտ լսելու Դխամմա: Նրանք արտահայտում էին դժգոհություն, փսփսալով և բողոքելով` “ինչու վանականները, Սակյա տոհմի հետնորդները, հանդիպում են այդ օրերին և լուռ նստում են, ոնց որ բերանները ջուր առած լինեն: Չարժի արդյեք, որ նրանք քարոզեն Դխամմա այդ ժամանակ”
Լսելով այդպիսի խոսքեր, վանականները գնացին Օրհնյալի մոտ և պատմեսին նրան կատարվածի մասին: Օրհնյալը օգտագործեց այդ պահը Դխամմա քարոզելու համար և դիմեց վանականներին` “Վանականներ, եթե դուք հավաքվում եք միասին լիալուսնի, նորալուսնի, աճող Լուսնիառաջին քառորդի և նվազողի վերջին քաոերդի օրերին, ես թույլատրում եմ այդ ժամանակ քարոզել Դխամման [աշխարհիկներին]”:

(Վինայա Պիտակա, Mv.II.1.4)

     Այս հատվածից պարզ է, որ Ուպոսատխայի օրերի պահպանումը այն ժամանակ արդեն եղել է տարածված: Փաստացի, Հնդկաստանում գործու էր լուսնային օրացույցը: Երբեմն Բուդդան թույլատրում էր հետևելը եղած ավանդույթներին, եթե ուսումնասիրման արդյունքում պարզվում էր, որ նրանք օգտակար են: Այդ դեպքում նա ճանաչում եր հատուկ պրակտիկայի առավելությունները Ուպոսատխայի օրերին և այդ պատճառով նրանց պահպանումը թույլատրեց: Բայց մենք պարտավոր ենք հստակ հասկանալ, որ Բուդդան երբեք չեր ձգտում Դխամմայի քարոզի ժամանակ հետևել այն ժամանակ եղած կրոնների ուսմունքներին: (Ինչքան հաճախ մենք լսում ենք հայտարարություններ` “Բուդդան համաձայնվել և սովորեցրել է հինդուական վարդապետությունը կարմայի և կերպարանափոխման մասին”): Նա սովորեցրել է Դխամմա հիմնված անձնական Լուսավորության վրա, բացահայտելով այն ու հանդերց, ինչպիսին է այն իրականում: Այդ պատճառով նա լուսաբանում է սանկացած ուսմունք, օրինակ, ուսմունքը կարմայի մասին, հենց այն պատճառով, որ ստուգել է այդ ճշմարտությունը ինքնուրույն: Նույն բանն է նաև Ուպոսատխայի օրերի վերաբերյալ, կարևորությունը որոնց ընդգծվում է միշարք քարոզներում, ներկայացված Անգուտտարա Նիկայի “Ութնյակների գրքում”:
     Բայց եթե Ուպոսատխայի օրերը բուդդայական ավանդույթում եղել են հաստատված համապատասխան այն ժամանակ գոյություն ունեցող լուսնային օրացույցի և կապված նրա հետ տարբեր գրությունների պահպանումով, ապա այսօր շատ երկրներում, որտեղ լուսնային օրացույցը չի օգտագործվում, այդ օրերը համարվում են աշխատանքային: Այդպիսի պայմաններում գտնվող բուդիստների համար հարմար է պահպանել Ուպոսատխան ազատ օրերին: Կա արդյոք որևէ այլ իմաստ նրա մեջ, որ Ուպոսատխայի օրերը համընկնում են կոնկրետ Լուսնային փուլերի հետ: Համեմատաբար վերջերս առաջացել է կենսաբանության նոր ճյուղ, անվանվող կեսսաբանության ժամանակագրություն, որը ուսումնասիրում է բնության մեջ ռիթմիկ գործընթացները: Այդ գիտությունը խոսում է Ուպոսատխայի օրերի պահպանման օգտին, հատկապես լիալուսնի ժամանակ: Դոկտոր Վ. Մենակերը Նյու-Յորքից, մանկաբարձության և գինեկոլագիայի մասին Ամերիկյան ամսագրում (77:905, 1959), տեղադրել է ծննդյան և բեղմնավորման անալիզների արդյունքների տվյալները: Հոդվածում ասվում է, որ փոխկապակցվածությունը լուսնային փուլի 29, 53 օրվա և դաշտանային փուլի միջին տևողության 29 1/2 օրերի միջև “ցույց է տալիս սինոդական լուսնային ամիսը որպես ժամանակի միավորի փուլ ` մարդու վերարտադրման համակարգում”: Հավանական է, հենց Ուպոսատխայի օրերի պաշտպանումը աշխարհիկ բուդդիստների մեծամասնության կողմից մինչև մեր օրերը, նպաստում է բուդդայական երկրներում բնակչության քանակի սահմանափակմանը: Որոշ մարդիկ նույնպես նկատել են, որ առավելագույն սեռական ցանկություն առաջանում է հենց լիալուսնի ժամանակ: Նրանք, ով հասկանում են ինքնասահմանափակման օգուտը այս և այլ զգայական հաճույքներից, կհամարեն հիմնավորված Ուպոսատխան պահպանել գոնե լիլուսնի ժամանակ: Կենսաբանական ժամանակագրությունով զբաղվող գիտնականները հիմա աշխատում են առաջարկի վրա, որ եթե օվկիանոսները ենթարկվում են Լուսնի ազդեցությանը, ապա և ջուրը մեր մարմնում նույնպես ենթարկվում է նրա ազդեցությանը: Նույն հոդվածում դոկտոր Մենակերը գրում է` “Քանի որ մեր մարմինները 2/3 – ով բաղկացած է ջրից, ապա մենք ստիպվաց ենք զգալ մակընթացության երևույթներ”: Այս պնդումը թվում է իրական, եթե ուսումնասիրել այն Բուդդայի ուսմունքի տեսանկյունից, թեկուզ և այստեղ բերված մեջբերումը վերաբերվում է տեսողության զարգացմանը ինչպես այն կա` “Որտեղել որ լինի ջրի ներքին տարրը և որտեղել որ լինի ջրի արտաքին տարրը, այդ ամենը, ջրի տարրն է” (Մախարախուլովադա Սուտտա, МН 62): Ցանկացած դեպքում, Դխամմայի պրակտիկայում առաջընթացը գնում է զգայական ցանկություններին ենթարկվելու նվազման կողմը, կապված մարմնի հետ, քանի որ նրանց առկայությունը վկայում է այն մասին, որ միտքը կեղտոտված է հակումներով:
     Հակումներն ու կրքերը ավելի հեշտ է վերահսկել այն ժամանակ, երբ նրանք իրենց դրսևորում են ավելի ուժեղ: Անհնար է պայքարել սեփական հակումների հետ, եթե նրանք չեն դրսևորվում, սակայն նրանց ազդեցությունը այդ պահին չի նվազում: Օրինակ, մարդը, լավ ապահոված իրերով և հարմարություններով, կարող է չհայտնաբերել  իր մեջ ագհության և ատելության գործողությունը: Այս հակումները արտաքնապես ուղղակի չեն դուրս եկել, քանի որ “ծովը” բավարարված ցանկությունների, որի մեջ նրանք “լողում են”, բավականին խորն է: Բայց տեղավորեք այդպիսի մարդուն խարխուլ փոքր հյուղակի մեջ հնարավորություն ունենալով ընդունելու աղքատիկ սնունդ օրը մեկ անգամ և խիստ դիստիպլինայով, ուղղորդող նրա արարքները, և նայեք, ինչ կլինի: Հրեշները դուրս կլողան և բարձր ճչոցներով կպահանջեն ավելի ընդարձակ “ջրամբար”: Մյուս կողմից,լավ վանականների հարակերությունը  [զգայական հաճույքների հանդեպ] ցույց է տալիս պայքարի ճշմարիտ ճանապարհը: Առավել ուժեղ հակումները` զգայական հաճույքների ծարավը և ալարկոտությունը իհայտ են գալիս գիշերը, ուստի Բուդդան երաշծավորել է գիշերը որպես լավ ժամանակ, որպիսի հազթահարել նրան: Թշնամին, որին դուք երբևէ չեք տեսել և չգիտեք, անհնար է հաղթել: Սակայն եթե թշնամին լավ ուսումնասիրված է և դուք գրոհում եք նրան զենքով “Ճիշտ ջանքերի”, “Ճիշտ գիտակցության” և “Ճիշտ կենտրոնացման”, ապա նա հաղթանակի ոչ մի հնարավորություն չունի:
     Նույնն է և Ուպոսատխայի օրերի համար: Թերությունները, որոնք հայտնվում են այդ ժամանակ, կարող են սանձվել և սահմանափակվել կարգապահության հատուկ կանոնների միջոցով, անվանվող “ութ կանոններ”:
     Ուսումնասիրենք այն ուրիշ տեսանկլունից: Հրաժարվելը կարմիր թելով անցնում է Բուդդայի պրակտիկայի միջով: Մարդը, անշահախնդիր զահաբերությամբ (dāna) զբաղվող, հրաժարվում է հաճույքներից, որոնք կրելի էր ձեռք բերել զահաբերած միջոցների միջոցով: “Հինգ կանոնների” պահպանման ընթացքում նա հրաժարվում է նրանց մեջ նշված արարքներից, որոնք, ոմանց համար թեկուզև թվում են հաճելի և հուզող, ցանկացած դեպքում հանդիսանում են անկարող: Երբ անկեղծ մարդը սկսում է զբաղվել մեդիտացիայով, նա շուտով կհասկանա, որ որոշակի հաճույքները և զբաղմունքները այս աշխարհի խոչնդոտում են մտքի հանգստությանը և իրազեկման զարգացմանը: Այդ պատճառով ել նա հրաժարվում է դրանցից:
     “Ութ կանոններ”, որի մասին խոսքը կգնա հաջորդիվ, հանդիսանում են պրակտիկայի այս տեսակի մասը, նրանք աշխարհիկ մարդկանց ցույց են տալիս կարգապահության կանոններ ժամանակավոր հրաժարման ընթացքի համար: Վերը նշված սուտտայում Բուդդան ասում է այսպես մտածող աշակերտի մասին` “Պահպանելով այս ութ գործոն ունեցող Ուպոսատխան օրվա և գիշերվա ընթացքում, ես հրաժարվում եմ սովորական մարդու կերպարից և ապրում եմ այնպես, ինչպես Արխատները անցկացնում են իրենց կյանքը` ներողամիտ, մաքուր և իմաստուն”: Այդ պատճառով “ութ կանոնները”, դա իրականում մարդու ունակությունների փարձություն է ինքնադիստիպլինայի հանդեպ: Այլ խոսքերով ասած, մինչև որ աստիճանը մտքի ունակ վիճակները, առաջանող Դխամմայի պրակտիկայով, գերակայում են ոչ ունակ ցանկություններին, հիմնված ժլատության, զզվանքի և տգիտության վրա: “Ութ կանոններին” հետևելը հնարավորություն է տալիս պարզել այդ: Նմանատիպ Ինք իրեն հետազոտելը կարելի է անցկացնել ամսեկան չորս անգամ:
     Նախորոք արդեն ասվել է, որ բուդդայական երկրներում աշխարհիկ մարդիկ ժամամակ առ ժամանակ այցելում են վանք և ձեռք են բարում այնտեղ 24 ժամվա ընթացքում իրենց համար Դխամմայի պրակտիկաներ: Բայց ինչ անել, եթե մատակայքում վանքեր չկան, չկան վանականներ, և հնարավորություն չկա աշխատանքից բացակայել:
     Առաջին հերթին, բոլոր կամ գոնե որոշ Ուպոսատխայի օրերին պետք է շատ ժամանակ անցկացնել հոքևոր գործնեության վայրերում: Ձեր պարապմունքներում կարող է մտնել ընդունումը “ութ կանոնների” հինգի փոխարեն և, եթե դուք գիտեք Բուդդայի որևէ հատուկ քարոզ, Պալիերեն կամ ձեր մայրենի լեզվով, այն կարելի է կարդալ կամ արտասանել: Այդ նպատակների համար շատ լավ հարմար է Վիսակխային “Ութ գործոն ունեցող Ուպոսատխայի”  մասին քարոզը (АН 8.43), ինչպես նաև հայտնի այլ սուտտաներ, ինչիսին են Կարանիյա Մետտա Սուտտան (СНп 1.8) կամ Մախա-Մանգալա Սուտտան (СНп 2.4): Նույնպես հարմար է Րատանա Սուտտան (СНп 2.1) և Դխամմաչակկապավատանա Սուտտան (СН  56.11):
     Կանոնների ընդունման և արտասանմանը զուգահեռ, այդ օրերին պետք է հատկացնել շատ ժամանակ մեդիտացիային, այդ պատճառով, եթե սովորաբար դուք պրակտիկայով զբաղվում եք օրական մեկ անգամ, Ուպոսատխայի օրերին նպատակահարմար է զբաղվել երկու անգամ, ձգտելով հատկացնել դրան ավելի շատ ժամանակ, քան սովորաբար: Մեդիտացիայով զարգացրած մտքի ամուր հանգստությունը նպաստում է նրան, որ “ութ կանոնների” պահպանումը դառնում է հեշտ:
     Պրակտիկայի ծրագիրը, իրականացվող Ուպոսատխայի օրերին, ձեր համար հանդիսացող աշխատանքային, պետք է որոշվի մարդու կոզմից ինքնուրույն կախված նրա անձնական որակներից և այն կոնկրետ պայմաններից, որոնց մեջ նա գտնվում է: Իհարկե, պետք է ձգտել պահել սեփական վարքը “ութ կանոնների” սահմաններում և անել միայն այն, ինչը չի գնում իրենց ոգուն հակառակ: Ոմանք հարմար կգտնեն հնարավորությունը զբաղվել այդ օրերին անշահախնդիր զահաբերությամբ (dāna), իսկ Հիշատակումների պրակտիկային հատկացնել քիչ ժամանակ: Յուրաքանչուրը ազատ է ինքնուրույն իրնքն իր համար ծրագրի կազմելու մեջ:

Ութ կանոններ
     Հիմա մենք կսկսենք “ութ կանոնների” ուսումնասիրությունը և նրանց բացատրությունը: Ութ կանոնները այսպիսին են`

Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ                  Ես ընդունւմ եմ կյանքից զրկվելու կանոնը:
samādiyāmi.
Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ               Ես ընդունում եմ կանոնը խուսափեկուց
samādiyāmi.                                                       վերցնել այն ինձ չեն տոել:
Abrahmacariyā veramaṇī sikkhāpadaṃ          Ես ընդունում եմ կանոնը խուսափել
samādiyāmi.                                                       անբարոյականությունից:
Musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ                    Ես ընդունում եմ կանոնը խուսափել
samādiyāmi.                                                        սուտ խոսքից:
Surāmeraya-majja-pamādaţţhānā veramaṇī   Ես ընդունում եմ կանոնը խուսափել
sikkhāpadaṃ samādiyāmi.                                ոգելից նյութերի ընդունելուց,
                                                                            տանող անուշադրությանը:
Vikālabhojanā veramaṇī sikkhāpadaṃ            Ես ընդունում եմ կանոնը խուսափել
samādiyāmi.                                                       չհատկացված տեղում սննդի ընդունումից
Nacca-gīta-vādita-visūka-dassanā mālā-         Ես ընդունում եմ կանոնը խուսափել
gandha-vilepana-dhāraṇa-maṇdana-              պարերից, երգերից, երաժշտությունից,
vibhūsanaţţhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ        լույսերի կրումից, մարմինը զարդարելու
samādiyāmi.                                                       համար օծանելիքի և կոսմետիկայի
                                                                           օգտագործումից:
Uccāsayana-mahāsayanā veramaṇī                  Ես ընդունում եմ կանոնը խուսափել
sikkhāpadaṃ samādiyāmi.                                մեծ կամ բարձր անկողիններ օգտագործելուց:

     Բուդդիստ- աշխարհիկների միջավայրում ընդունված է, որ որևէ մեկը ընդունում է “ութ կանոնները”, ապա նա պարտավոր է ներդնել բոլոր ջանքերը, որպիսի խուսափի նրանց խախտումից: Վարքի “Հինգ կանոնները” իրենցից ներկայացնում են ընդհանուր նշանակման միջոց սովորական կյանքի համար և իրենց խրակտիկայում մարդիկ ըմբռնումով են վերաբերվում նրանց աննշան խախտելուն: Սակայն “ութ կանոնները”` դա ավելի լուրջ պատասխանատվություն է և չարժի նրանց վերաբերվել թեթևամտորեն: Եթե մարդը որոշում է ընդունել նրանց, ապա նա պարտավոր է լինել բավականին վստահ, որ, ինչպես ել չդասավորվեն արտաքին և ներքին հանգամանքները, նրանք չեն խախտվի իր կողմից:
     Պահպանելով առաջին կանոնը, մարդո ոչ միայն պարտավոր է խուսափել կանխամտածված կենդանի էակների սպանելուց, սակայն նույնպես պարտավոր է խուսափել աշխատանքներից, ունակ բերելու անկանխամտածված կյանքի զրկելուն: Սրան վերաբերվում են այն աշխատանքները, ինչպիսիք են վարելը կամ հողի պեղումները, որոնց ընթացքի ժամանակ կենդանի էակների մահը անխուսափելի է: Ուպոսատխայի օրերին ցանկալի է խուսափել նույնիսկ այն արարքների իրականացումից, որոնք կարող են բերել թեկուզև նվազագույն վնաս ուրիշներին: Մարդկանց ոչ մեծ մասը ունի մասնագիտություն, նպատակ ունենալով իրականացնել կյանքի զրկման այս կամ այլ ակտերի իրականացմամբ: Նրանց մեջ բուդդիստների քանակը ավելու շուտ բոլորովին անշան է, քանի որ նրանց զբաղմունքների տեսակը անկեղծ Դխամման կիրառաղների կոզմից անընդունելի է:
     Երկրորդ կանոնը ուշադրություն է դարձնում անձնական նպատակներով այն իրերի օգտագործման վրա, որոնք պատկանում են ձեր գործատուին կամ իր համար վերցնելը կամ ուրիշ ավելի մեծ մյութերի կամ իրերի առանց համապատասծան թույլատվության: Վերցնելը այն ինչ տրված չէ, նույնպես ներառում է իր մեջ կեղծված իրերի վաճառքը իրականի տեսքի տակ և ուրիշներին ստիպելը աշխատելու առանց համապատասխան վարձատրության:
     Երորդ կանոնը այտղ ընդունւմ է նոր ձև: “Հինգ կանոնների” դեպքում “սեռական բացիթողությունը” կամ “անթույլատրելի սեռական հարաբերությունները” նշանակում են ցանկացած սեռական կապեր, զուդըկերոջը վնաս հասցնող, օրինակ` ամուսնական դավաճանությունը, բռնաբարությունը կամ մանկապղծությունը: Սակայն այստեղ “անբարոյականությունը” նշանակում է զսպվածությունը ցանկացած տեսակի սեռական ակտիվությունից, կարևոր չէ հանդիսանում են նրանք հասարակ կյանքում թույլատրվող թե ոչ, և ներգրավվում են արդյոք նրանց մեջ այլ մարդիկ թե ոչ: Բուդդան ասել է`

Խուսափեք անտարբերությունից:
Զգուշացեք զգայական հաճույքներից:
Իրականում, ուշադիրը և խորհողը
Կհասնի բարձրագույն երջանկությանը:
(Դխամմապադա, 27 )

     Իսկ եթե պահպանել նմանատիպ զսպվածությունը պետք է ընդամենը մեկ անգամ, երկու կամ չորս օր ամսվա մեջ, ապա այստեղ չպետք է լինի հատուկ դժվարություն:

Ութ կանոններ (շարունակություն)

     Չորրորդ կանոնը պահանջում է հատուկ ուշադրություն շատախոս լեզվի հանդեպ: Այն նշանակում է ներդնել ջանքեր “ճիշտ խոսքի” պրակտիկային, որը հանդիսանում է ճշմարիտ, բերող ներդաշնակություն մարդկանց մեջ, փափուկ և իմաստավորված: Դխամման տիրապետում է այս բոլոր որակներին, և նրանք պետք է լինեն բնորոշ մարդկային խոսքին: Նա, ով ընդունել է “ութ կանոնները”, չպետք է զբաղվի թեթևամիտ շատախոսությամբ կամ մասնակցի անիմաստ վեճերին աշխարհիկ թեմաներով: Նույնը վերաբերվում է նաև տպված խոսքին` այդ օրերին լավ է խուսափել միտքը շեղող թերթեր և ամսագրեր կարդալուց: Եթե դուք ուզում եք կարդալ ինչ որ բան, ապա դա պետք է լինի բուդդիստական գիրքը:
     Ուպոսատխայի օրերին հինգերորդ կանոնի խիստ պահպահումը ձեր համար չպետք է որ հատուկ դժվարություն պահանջի: Այդ կանոնի տակ են ընկնում ցանկացած արբեցնող միջոց, օգտագործվող հաճույքի և իրականությունից հեռանալու համար: Նրանց վերաբերվում են նարկոտիկ միջոցների բոլոր տեսակները, ինչպես նաև սպիրտային խմիչքները: Բուդդիստը անընդհատ պետք է կատարելագործվի զգոնության մեջ [1]`

Զգոնությունը – ճանապարհն է դեպի անմահություն,
անհոգությունը – ճանապաչհն է դեպի մահ:
Զգոնները չեն մահանում,
Իսկ անհոգները նման են մահացածներին:

(Դխամմապադա, 21)

     Արբեցնող միջոցները միայն մեծացնում են մտքի անկարող հատկանիշները, ինչի շնորհիվ մարդը դառնում է ավելի անհոգ:
     Վեցերորդ կանոնը նույնպես կոչ է անում հետևել վանականների կյանքին և նախատեսված է պայքարելու համար ալարկոտության դեմ, առաջացող աշխատանքային օրվանից հետո և լավ ընթրելուց: Այն նույնպես նպաստում է մարմնի թեթևությանը, որը այս դեպքում ավելի լավէ պատրաստ մեդիտացիայի: Այս կանոնի մեջ “ոչ սահմանված ժամին” բառերը նշանակում են ժամանակը կեսօրից հետո և մինչև հաջորդ օրվա լուսաբացը, որի ժամանակ պետք է խուսափել սննդի օգտագործումից: Սակայն մարդիկ, որոնք Ուպոսատխայի օրերին ստիպված են աշխատել, այս կանոնին պետք է վերաբերվեն ավելի ճկուն: Նրանց համար կարելի է մեկնաբանել որպես սննդից խուսափելը ճաշից կետո մինչև հաջորդ օրվա նախաճաշը: Եթե դուք աշխատանքից հետո զգում եք հոգնածություն, ապա թույլատրվում է թեյի կամ սուրճի օգտագործում: Եթե ձեզ տանջում է քախցը, ապա բավարարել այն կարելի է կակաոյի կամ շոկոլադի օգնությամբ: Կեսօրից հետո օգտագործվող մթերքների մեջ չպետք է լինի կաթ, որը հավասարվում է  [պինդ] սննդին: Նույն ժամանակ, վանականների և աշխարհիկ մարդկանց համար` ութ կանոնները պահպանող, թույլատրվում է շաքարի, մեղրի և կարագի օգտագործումը, երևի այն պատճառով, որ մարդը չի կարող ուտել այդ մթերքները շատ քանակով: Բացի այդ, թույլատրվում են մրգային հյութերը առանց միջուկի:
     Յոթերերդ կանոնը կազմված է հետևորդի (samanera) 10 կանոններից երկուսի հիմքի վրա: Այն բաղկացած ե երկու մասից, որից առաջինը` “պարերը և զվարճային միւոցառումները”, իսկ երկրորդը կապված է լույսերի կրելու և կոսմետիկայի օգտագործելու հետ: Կանոնի առաւին մասը կոչված է պաշտպանել միտքը, խոսքը և մարմինը ցանկացած տեսակի զվարճանքներից: Թեկուզ և բուդդայական ուսմունքում նրանք չեն համարվում “մեղավոր”, զվարճանքները կենտրոնացնում են մեր ուշադրությունը արտաքին օբյեկտների վրա` զգայական օրգաններից ընկալվող, առաջացնում են հակումների աճ և բերում են կոնֆլիկտների այնտեղ, որտեղ նրանք կարող էին և չառաջանալ: Հիմա յոթերորդ կանոնի մեջ է մտնում նաև ռադիոն, հեռուստատեսությունը, թատրոնը, կինոն և սպորտային մրցույթները: Նրանք բոլորը հանդիսանում են հանգիստ վիճակից ելնելու միջոց: Այս կանոնի երկրերդ մասը ուղղված է փառամոլության և ինքնակարծիքի դեմ, առաջացող մարդու ֆիզիկական մարմնի ազդեցությունից: Արևելյան երկրներում բուդդիստները` ութ կանոնները ընդունած, ավանդաբար կրում են սպիտակ հագուստներ առանց զարդերի: Բուդդիստ – աշխարհիկի համար, աշխատանքի գնացող, այդպիսի հագուստը անընդունելի է, սակայն Ուպոսատխայի օրերին լավ է զարդերը թողնել տանը, խուսափելով օծանելիքի և քսուկների օգտագործումից, ինչպես նաև կոսմետիկայի կիրառումից:
     Ութերերդ կանոնը վերաբերվում է քնին: Մյուս հարմարություններից հրաժարվելուն նմանապես, Ուպոսատխայի գիշերը պետք է հրաժարվել մեծ և փափուկ տեղաշորի հարմարավետությունից: Տաք բուդդայական երկրներում բավարար է հատակին ներկնակը, իսկ ցուրտ կլիմայի ժամանակ կարելի է գետնին դնել չոր դոշակ կամ իրար հետ ծալված ծածկոցներ: Կոշտ մակերեսի վրա մարմինը իրականում թուլանում է ավելի լավ, քան թփափուկի, բացի այդ, առաջանում է երկար քնելու քիչ ցանկություն: Ուպոսատխայի գիշերը պետք է փոիձել կրճատել քունը մինչև նվազագույնի: “Մեծ տեղաշորը” նշանակում է երկտեղանի մահճակալ: Ութ կանոնները պահպանող բուդդիստները, Ուպոսատխայի գիշերը քնում են մենակ:
     Այսպիսին է ընդհանուր գծերով Ուպոսատխայի օրերի պրակտիկայի պահպանումը: Ոմանք կարող են այս կանոնները համարել շատ դժվար հասարակության պայմաններում հետևելու համար, որտեղ գերիշխում են այլ կրոններ: Որոշները կարող են համարել նրանց շատ հասարակ, և այդ պատճառով ուշադրությանը անարժան: Մինչ այն, երբ որոշել այս կամ այն որոշումը, փորձեք անցկացնել Ոիպոսատխայի միքանի օր, պահպանելով ութ կանոնները, և գնահատեք ստացված արդյունքը: Ջանքը, Դխամմայի պրակտիկային ուղղված, երբեք վնաս չի բերի:
     Ավանդույթին համապատասխան, ութ կանոններին կարելի է հետևել լիալուսնի, նորալուսնի, առաջին և վերջին քառորդների օրերին: Բոլոր 4 օրերի պահպանումը – նրանց համար է, ովքեր ներդնում են իրոք լուրջ ջանքեր պրակտիկայի մեջ, և ով ունի դրա համար անհրաժեշ պայմաններ: Մյուս բոլորը կարող են պահպանել Ուպոսատխայի երկու օրերը` լիալուսնի օրը և նօրալուսնի օրը: Եթե դուք որոշում եք պահպանել ևս մի անգամ ամսվա մեջ, ապա այն պետք է լինի լիալուսնի օրը:
     Եթե այդ օրերի պահպանելը լուսնային օրացույցով անհնար է, ապա Ոիպոսատխան կարելի է պահպանել ազատ օրերին: Լավ է այսպես, քան վոչմիկերպ: Բայց այդ դեպքում ընտանիք ունեցող աշխարհիկները կարող են զգալ հակասություն հոգևոր պրակտիկայի և ընտանեկան պարտականությունների մեջ, հատկապես ընտանիքի այն անդամների հանդեպ, որոնք չեն հանդիսանում բուդդիստ: Այս խնդիրը յուրաքանչուր Բուդդայի հետևորդ պարտավոր է լուծել ինքնուրույն:

Այդպիսին է ութ գործոն ունեցող Ուպոսատխան,
որին սովորեցրել է Բուդդան` տանջանքների դադարեցմանը հասած:

                             (Վիսակխա սուտտա, АН 8.43)

     Թարքմանչի ծանոթություն
1. appamāda – բառացիորեն “ան – անհոգություն”, այսինքն զգոնություն, կենտրոնացում:

Անձրևների շրջան [1]

     Դա եռամսյա շրջան է, որի ժամանակ վանակաները պարտավոր են լինել միևնույն կացարանում և չպետք է շրջակայեն: Նրանք կարող են կատարել իրենց բոլոր սովորական պարտականությունները, պայմանով, որ իրենց բացակայությունը մշտական բնակության վայրից չի կաղմի երկու օրից ավել: Հտուկ դեպքերում նտանց թուլյատրվում է բացակայել մինչև 7 օր: Քանի որ ասխարհիկների հետ շփումը այդ շրջանում մնում են նախքին մակարդակին (բացառությամբ այն վանականներին, որոնք ամբողջ ժամանակը հատկացնում են մեդիտացիային), ապա vassavasa տերմինը լավ է թարքմանել որպե “մնալու համար տեղ”, այլ ոչ թե որպես “մենություն” անջրևների շրջանի ժամանակ:
     Այս ցուցումը Բուդդան սահմանել է, որպիսի բացառի բույսերի և կենդանիների վնասումը ճանապարհորդող վանականների կողմից անձրևի շրջանի ժամանակ` եկող Հնդկաստանում և հարավ – արևելյան Ասիայում: Անկասկած, կանոնի մեջ` անցկացնել այն չորս պատերի մեջ և տանիքի տակ, նկատելի է և հենց վանականների առողջության խնամքը:
     Հին ժամանակներից այդ ժամանակ վանականին տրամադրվում է հնարավորություն ապրել ուսուցչի կողքին, սովորաբար ավագ վանակի, տիրապետող մեդիտացիայի փորձին, վանական դիստիպլինային կամ Բուդդայի ուսմունքին: Վանականին հնարավորություն է տրվում զբաղվել ինտենսիվ պրակտիկայով և շատ բան սովորել իր ղեկավարից: Անձրևների շրջանից հետո, հիմնականում այն ժամանակ, երբ վանականները հիմնականում թափառում էին և վանքերը քիչ էին, ուսուցիչը կարող էր ստանալ հրավերք ուրիշ վանականներից և մեկնել նրանց մոտ, այնպես որ իր կապերը հին աշակերտների հետ խզվում էին: Իսկ քանի որ անձրևների շրջանի ժամանակ այցելուների քանակը նվազում է, ապա վանքերի լռությունը և մենությունը նպաստում է առավել ինտենսիվ ջանքերին պրակտիկայի մեջ:
     Բուդդայական երկրներում դա ժամանակն է ավելի մեծ ձգտումների: Մեդիտացիան կիրառողը զբաղվում է նրանով սովորականից շատ, բացի այդ, ասկետական պրակտիկաների քանակը նույնպես մեծանում է: Նա, ով զբաղվում է գրվածքների ուսումնասիրմամբ, ներդնում է ավելի շատ ջանքեր: Ուսուցիչը շատ Դխամմա է սովորեցնում, իսկ գրողը` շատ է գրում: Որոշ երկրներում բազմաթիվ աշխարհիկներ  (հիմնականում երիտասարդ տղամարդիկ և ոչ մեծ քանակությամբ կանայք) այդ շրջանում ընդունում են ձեռնադրություն: Այն տեվում է մոտավորապես չորս ամիս, ինչից հետո նրանք վերադառնում են աշխարհիկ կյանքին: Այլ աշխարհիկներ հարգում են այդպիսի մարդկանց, անվանելով նրանց գիտնականներ (pandit) գիտելիքների և բարոյական վարքի համար, որը նրանք սովորել են վանքում այն բարիքի համար, որը նրանք բերում են իրենց ընտանիքներին և հասարակությանը ընդհանրապես, բերելով իրենց հետ այդ արժեքները: Ակտիվության ընդհանուր ավելացումը Սանգխայում աշխարհիկներին ուղղորդում է այն մտքին, որ նրանք ինքները կարող են անել:
     Սովորաբար աշխարհիկը անձրևների շրջանի սկսվելու օրը ընդունում է երդում կամ երդումներ պահպանելու համար այդ եռամսյա շրջանի ամբողջ ընթացքում: Աշխարհիկը դրա մասին կարող է պատմել ավագ վանականին կամ պահել իր մեջ: Ցանկացած դեպքում այն տրվում է Բուդդայի պատքերի առաջ: Դա հասանելի է ցանկացածին, ով ուզում է ներդնել ավելի մեծ ջանքեր պրակտիկայի մեջ Անձրևների շրջանի ժամանակ: Երդման բովանդակությունը կարող է տարբերվել կախված մարդու բնավորությունից, ապրելու երկրից և այլ պայմաններից: Նշենք այստեղ միքանի ավելի տարածված երդման տեսակներ, տրվող աշխարհիկների կողմից անձրևների շրջանի սկզբին և հասանելի բուդդիստներին ոչ բուդդիստական երկրներում`

•    Անձրևների շրջանի ժամանակ ես ամեն օր կզոհաբերեմ սնունդ վանականներին:
•    Անձրևների շրջանի ժամանակ ես կհրաժարվեմ ծխելուց:
•    Անձրևների շրջանի ժամանակ ես կզբաղվեմ արտասանությամբ օրեկան երկու անգամ` առավոտյան և երեկոյան:
•    Ես կայցելեմ վանք Ուպոսատխայի ամեն օրը (4 անգամ լուսնային ամսում):
•    Անձրևների շրջանի ժամանակ ես չեմ օգտագործի արբեցնող միջոցներ և կհրաժարվեմ հաճույքներից:
•    Անձրևների շրջանի ժամանակ ես կպահպանեմ Ութ կանոնները լիալուսնի յուրաքանչուր օրը:
•    Անձրևների շրջանի ժամանակ ես մեդիտացիայով կզբաղվեմ օրական երկու անգամ:
•    Ուպոսատխայի ամեն օրը անձրևների շրջանի ժամանակ ես կպահպանեմ Ութ կանոնները և կզբաղվեմ մեդիտացիայով օրական երկու անգամ:

     Տրվող երդումները պետք է լինեն պրակտիկայում իրականացվող: Անիմաստ է տալ երդումներ, թեկուզ և բավականին վեհ, որոնք ընկած են ձեր հնարավորություններից դուրս և ընդամենը կբերեն ձեր հպարտության մեծացմանը: Նա, ով զբաղվում է Դխամմայի պրակտիկայով որոշակի ժամանակահատվածում, սկսում է հասկանալ, ինչում է իր ուժը և թուլությունը և ինչ երդումներ են իրեն հասանելի: Անձրևների շրջանի ավարտին, երբ մարդը գիտակցում է, որ կատարել է իրեն տրված խոստումները, ոչ մի անգամ դրանք չխախտելով, նա զգում է, որ իրականացրել է ինչ որ շատ արժեքավոր բան: Երբեմն այդ ժամանակավոր պրակտիկան հանգեցնում է ավելի երկարատև եֆեկտի: Ծխողը չի վերադառնում կործանիչ սովորությանը, մեդիտացիայով զբաղվողը բացահայտում է ավելի մեծ առաջընթած և որոշում է ամեն օր մեդիտացիայով զբաղվել օրեկան երկու անգամ և այլն:
     Անձրևների շրջանի ժամանակ որոշ աշխարհիկներ բուդդայական երկրներում ընդունում են մեկ կամ երկու ասկետական պրակտիկա, որոնց Բուդդան սովորեցրել է իր վանականներին: Գրեթե նրանք բոլորը հասու չեն աշխարհիկներին, սակայն Աչաևիա Բուդդխագոսան Վիսուդդխիմագգայի մեջ գրում է, որ նրանք կարող են զբաղվել պրակտիկայով միանգամյա սննդի ընդունումով և օգտագործելով այն միևնույն ամանից (գլուխ 2 պարբերություն 92): Բուդդայականի համար ոչ բուդդիստական երկրներում, որը գնում է աշխատանքի, նույնիսկ դա անհասանելի է:
     Միանգամյա սննդի ընդունամ պրակտիկան ամփոփվում է նրա մեջ, որպիսի սնվեն մեկ անգամ օրվա ընթացքում մի անգամով: Խիստ տեսակով այն ենթադրում է նույնիսկ հրաժարվելը օգտագործելուց ջրալի սննդի որոշ տեսակներ, այնպիսի ինչպիսին է կաթը և կաթնամթերքը, որոնք կարելի է ուտել միայն այդ մի անգամ սնվելու ժամանակ: Կերած ուտելքը պետք է բավարարի ամբողջ օրը:
     Սնվելը մի ամանից ամփոփվում է նրանում, որ, հրաժարվելով ափսեներից և ամաններից, տեղավորել ամենը մի ամանի մեջ` քաղցրը առաջին ուտեստի հետ: Խառնելը այստեղ չի հանդիսանում է պարտադիր պայման:
     Այս երկու տեսակը պրակտիկայի նպաստում են ժլատության նվազեցմանը սննդի, հաճելի  համերի հակումների, գեղեցիկ ամանների և այլնի հանդեպ: Աշխարհիկները, տվյալ ցուցումներին հետևող, օգտագործում են սնունդը որպես դեղ, անհրաժեշտ քախցի տանջանքները բուժելու համար: Նրանք այն չեն օգտագործում զգայական ցանկությունների բավարարման համար: Ինքնասահմանափակման այսպիսի տեսակը առավել օգտակար է նրանց համար, ում մեջ գերակայում է հակումի` Ժլատության արմատը:
     Բայց եթե անձրևների շրջանի ժամանակ պարզվել է որ թվարկած պրակտիկայի տեսակներից ոչ մեկը հասանելի չէ, այդ դեպքում պետք է զբաղվել գոնե անշահախնդիր զահողությամբ, ներդնելով ավելի մեծ ջանքեր և օգտագործելով եղած ամեն հնարավորությունը: Զահաբերություններ առանց անձնական մասնակցության, երբ ձեր աշխատավարձից ուղակի պահում են որոշակի գումար, պետք է խուսափել, քանի որ նրանք չեն բերում զգալի քանակի լավ կարմա: Հնարավոր է ստացվի, որ հատկացնել ժամանակ և ցուցաբերել համակրանք, օգնելով ուրիշներին, ավելի էֆեկտիվ կլինի, գումարի կամ իրերի զահաբերումից: Ավանդաբար անձրևների շրջանի ժամանակ աշխարհիկների մոտ առաջանում է ավելի շատ հնարավորություն անշահախնդիր զոհաբերության համար, նույնիսկ եթե դուք ապրում եք հեռու բուդդայական վանականների համայնքից:
 Ծանոթություն
1. Դա անվանել “բուդդայական պահք” ցանկալի չէ: Հիմքեր չկան անցկացնել որևէ զուգահեռներ քրիստոնյա պահքի և բուդդայական անձրևների շրջանի միջև, քանի որ պրակտիկայի այս տեսակների հիմքում ընկած են տարբեր գաղափարներ, նրանք ունեն տարբեր նշանակություններ և վերաբերվում են մարդկանց տարբեր կատեգորիաներին:

Այս պրակտիկայի նպատակը

     Նպատակը նրանում է, որպիսի զարգացնել իր մեջ մղում Դխամմայի պարապմունքների հանդեպ: Վերարտադրել Դխամման կյանքի իր ներսում: Անցնել ընդամենը բուդդայական գրքերի ընթերցումից այն իրական պրակտիկային, ինչ նրանց մեջ գրված է: Ոչ միայն միքիչ հետաքրքրվել, այլ նաև դարձնել Բուդդայի ուսմունքը սեփական կյանքի հիմք: Ոչ ուղղակի երբեմն այցելել դասախոսությունների, այլ մտածել “Ինչ ես կարող եմ անել”: Չզբաղեցնել ինքնին “բուդդայական” գաղափարներով, պաշտպանելով նրանից սեփական թանկարժեկ էգոն, բայց մտնել Դխամմայի մեջ, այնպես, որպիսի իր մեջ ամեն փչացածը կարողանա փոխվի: Չտրվել վերածական հիմնավորումների atta և anatta (անհատականության և անանհատականության) հասկացությունների նրբությունների մասին, երբ դուք նույնիսկ մոտիկ չեք եկել  Հինգ Կանոնների պատշաճ պահպանմանը: Չքննարկել Դատարկության մասին, պահպանելով սրտում ատելությունը: Չսավառնել ամպերի մեջ, վայելելով խորը գաղափարների բացահայտմամբ, սակայն իջնելով գետնին, այստեղ և հիմա ցուցաբերել բարիություն և առատաջեռնություն: Չտրվել այս աշխարհի միտումների հոսանքին, սակայն կյանքի հոսանքի մեջ պահպանել կարգապահության նորմերը, հիմնված Դխամմայի վրա:
     Ոչ բուդդայական երկրում աշխարհիկ բուդդայականը ոչ միայն շրջապատված է մշակույթով, որը ուղղված է միշարք Դխամմայի ասպեկտների պրակտիկայի դեմ, այլ նաև նա զրկված է վանականների օգնությունից և փորցառու ուսուցիչ – աշխարհիկներից: Նույնիսկ եթե այդ հետևորդը ջանում է գործնականով զբաղվել համապատասխան նրա հետ, ինչպես այստեղ գրված է, ուշ կամ շուտ նա կուլ կգնա [աշխարհիկով]: Նրա ոչ մեծ հետաքրքրությունը Դխամմայի հանդեպ կվերածվի ոչի կամ կկորի հակասական ցանկությունների ջունգլիներում:
     Դխամմայի պրակտիկայում տեղում կանգնել չի կարելի: Կամ մարդը ներդնում է ջանքեր և կատարելագործվում է կամ մի կողմ է գնում Դխամմայից և մասնատվում է: Այն ամենը, ինչ առաջարկվում է այստեղ, գտնվում է Դխամմայի կողմը և տանում է նրա մեջ առաջընթացի: Դա հարմար առիթ է գործնականում կիրառել Բուդդայի խոսքերը`

Թող նա շտապի իրագործել բարին, չարից թող նա պահպանի միտքը: Սակայն միտքը նրա, ով չի շտապում կատարել բարին, հաճույք է գտնում չարի մեջ: Եթե մարդը կատարել է բարի գործ (puñña), թող նա նորից և նորից այն կատարի, թող կառուցի նրա վրա իր նպատակները: Բարիության կուտակումը` ուրախալի է:

Դխամմապադա, 116, 118

Վիսակխայի քարոզը ութ գործոն ունեցող Ուպոսատխայի մասին
Վիսակխա Սուտտանա (АН 8.43)
    
 
Ekaṃ samayaṃ Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati   pubbārāme migāramātupāsāde.                               

Atha kho visākhā migāramātā yena Bhagavā         
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.                                

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho visākhaṃ                       
migāramātaraṃ Bhagavā etadavoca :                      
''aṭṭhaṅgasamannāgato kho, visākhe, uposatho upavuttho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro.                                       

Այդպես ես լսել եմ: Մի անգամ օրհնյալը
գտնվում էր ոչ հեռու Սավատխխայից
արևելյան վանքում տանը` զոհաբերված                                                                               
Միգարայի մոր կողմից:

Վիսակխան[1]` Միգարայի մայրը, այդ
ժամանակ, մոտեցավ Օրհնյալին:
Մոտենալով և խոնարհվելով, նա նստեց կողքին:

Այդ ժամանակ Օրհնյալը դիմեց
Վիսակխային, Միգարայի մորը,
այսպիսի խոսքերով` Վիսակխա, երբ
այս ութ գործոն ունեցող[2]
Ուպոսատխան ընդունված և պահպանված է, այն բերում է մեծ պտուղ, մեծ օգուտ, վառ փայլփլում է, նրա փայլը տարածվում է հեռու:
                                                                                   
Kathaṃ upavuttho ca, visākhe, aṭṭha
ṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti
mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro?

Idha, visākhe, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati :
'yāvajīvaṃ arahanto pāṇātipātaṃ pahāya
pāṇātipātā paṭiviratā nihitadaṅḍā nihitasatthā lajjī
dayāpannā, sabbapāṇabhūtahitānukampino
viharanti.                

Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ
pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato
nihitadaṅḍo nihitasattho lajjī dayāpanno,
sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi.

Իսկ ոնց, Վիսակխա, ութ գործոնանի ընդունված Ուպոսատխան, պահպանելու համար բերում է մեծ պտուղ, մեծ օգուտ, վառ փայլփլում է, նրա փայլը տարածվում է հեռու:

Այստեղ[3], Վիսակխան` ազնիվ
հետևորդը, այսպես է ասում` “Ամբողջ
կյանքի ընթացքում Արխատները
ապրում են, հրաժարված կենդանի
Էակների սպանությունից, խուսափելով                                                                                       սպանելուց կենդանի էակներին, նրամք կողքի են դրել իրենց ձեռնափայտը, կողքի են դրել իրենց զենքը, նրանք բարեխիղճ [4], կարեկցող, ներողամիտ են բոլոր կենդանի էակների հանդեպ:

Այդպես ես կապրեմ այս օրվա և
գիշերվա ընթացքում, կենդանի էակների
սպանությունից հրաժարված,
Խուսափելով կենդանի էակների սպանությունից: Ես կլինեմ մարդ, կողքի դրած իր ձեռնափայտը, կողքի դրած իմ զենքը: ես կլինեմ խղճով, կարեկցող, գթասիրտ բոլոր կենդանի էակների նկատմամբ:
 

Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatīti.
Հետևելով այս կանոնին Արխատների օրինակով, ես կպահպանեմ Ուպոսատխան:
Iminā paṭhamena aṅgena samannāgato hoti.
Այն ընդունվում է պահպանելու համար այս առաջին կանոնի միջոցով:
 

'''Yāvajīvaṃ arahanto adinnādānaṃ pahāya
adinnādānā paṭiviratā dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī,
athenena sucibhūtena attanā viharanti.

Նա ասում է` “Արխատները ամբողջ կյանքի ընթացքում ապրում են, հրաժարվելով վերցնելուց այն, ինչը տրված չէ, խուսափելով վերսցնել այն, ինչը տրված չէ: Նրանք վերցնում են միայն, ինչը տրված է, ցանկանում են միայն այն, ինչը տրված է, ինքնուրույն դառնում են մաքուր առանց գողության:

Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ
adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato
dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena
attanā viharāmi.

Այդպես և ես կլինեմ այս օրվա և գիշերվա ընթացքում ապրել, հրաժարվելով վերցնելուց այն, ինչը տրված չէ, խուսափելով վերցնել այն, իչը տրված չէ: Ես կվերցնեմ միայն այն, ինչը տրված է, կցանկանամ միայն այն, ինչը տրված է, ինքս կդառնամ մաքուր առանց գողության:
                                                                                 
 

Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatīti.
Պահպանելով այս կանոնը Արխատների օրինակով, ես կպահպանեմ Ուպոսատխան”:

 
Iminā dutiyena aṅgena samannāgato hoti.
Այն ընդունվում է պահպանելու համար այս երկրորդ կանոնի միջոցով:
 

 

'''Yāvajīvaṃ arahanto abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārino ārācārino viratā methunā gāmadhammā.

Նա ասում է` “Արխատները իրենց ամբողջ կյանքի ընթացքում ապրում են, հրաժարվելով անբարոյականությունից, նրանք պահպանում են բարոյականությունը, ապրում են ամուրի, հրաժարվելով սեռական կապերից, որոնք համարվում են հասարակ մարդկանց կենսակերպ:

Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ
abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī ārācārī virato methunā gāmadhammā.

Այդպես և ես այս օրվա և գիջերվա ընթացքում ապրեմ, հրաժարվելով անբարոյականությունից, ես կպահպանեմ բարոյականությունը, կապրեմ որպես ամուրի, հրաժարվելով սեռական կապերից, որոնք համարվում են հասարակ մարդկանց կենսակերպ:
 
              
 
Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatīti.
Պահպանելով այս կանոնը, ես կապրեմ Արխատների օրինակով, ես կպահպանեմ Ուպոսատխան:
 
Iminā tatiyena aṅgena samannāgato hoti.
Այն ընդունվում է պահպանման համար այս երրորդ կանոնի միջոցով:
 

 

'''Yāvajīvaṃ arahanto musāvādaṃ pahāya
musāvādā paṭiviratā saccavādino saccasandhā thetā paccayikā avisaṃvādako lokassa.
Նա ասում է` “Արխատները իրենց ամբողջ կյանքի ընթացքում ապրում են հրաժարվելով կեղծ խոսքիծ, խուսափելով կեղծ խոսքիծ: Նրանք խոսում են ճշմարիտ, հուսալի են [5],

ամրապնդվել են ճշմարտությունով [6], հիմնվում են ճշմարտության վրա [7], չեն ստում ուրիշներին:
 

 

Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ
musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato
saccavādī saccasandho theto paccayiko
avisaṃvādako lokassa.

Այդպես էլ և ես պիտի այս օրվա և գիշերվա ընթացքում ապրեմ, հրաժարվելով կեղծ խոսքից, խուսափելով կեղծ խոսքից, ասելով ճիշտը, հուսալի եմ, ամրապնդվել եմ ճշմարտությամբ, հիմնվում եմ ճշմարտության վրա, չեմ ստում ուրիշներին:
 

Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatīti.

Iminā catutthena aṅgena samannāgato hoti.

'''Yāvajīvaṃ arahanto
surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ pahāya
surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā.

Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ
surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ pahāya
surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato.

Հետևելով այս կանոնի Արխատների օրինակով, ես կպահպանեմ Ուպոսատխան:”

Այն ընդունվում է պահպանման համար այս չորորդ կանոնի միջոցով:

Նա ասում է` “Արխատներն իրենց ամբողջ կյանքի ընթացքում ապրում են հրաժարվելով ոգելից խմիչքների օգտագործումից, հանգեցնող անհոգությանը, խուսափելով նրանցից:

Այդպես և ես այս օրվա և գիշերի
ընթացքում կապրեմ այդպես,
հրաժարվելով ոգելից խմիչքներից
 

հանգեցնող անհոգության, խուսափելով նրանցից:
 

Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho           Հետևելով այս կանոնի Արխատների
ca me upavuttho bhavissatīti.                                      օրինակով ես կպահպանեմ
                                                                                    Ուպոսատխան:”

Iminā pañcamena aṅgena samannāgato hoti.             Այն ընդունվում է պահպանման այս
                                                                                    հինգերորդ կանոնի միջոցով:

'''Yāvajīvaṃ arahanto ekabhattikā rattūparatā            Նա ասում է` “Արխատներն
viratā vikālabhojanā.                                                  իրենց ամբողջ կյանքի ընթացքում սնվում
                                                                                   են օրեկան մի անգամ, խուսափելով սննդի
                                                                                    ընդունումից չթույլատրվող ժամանակին,
                                                                                    չեն ուտում գիշերը [8]:

Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ              Այդպես և ես այսօր կսնվեմ օրական
ekabhattiko rattūparato virato vikālabhojanā.            մի անգամ, խուսափելով սննդի
                                                                                   ընդունումից չսահմանված ժամանակին,
                                                                                   գիշերը չեմ սնվի:

Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho          Հետևելով այս կանոնին Արխատների
ca me upavuttho bhavissatīti.                                     օրինակով, ես կպահպանեմ
                                                                                   Ուպոսատխան:”

Iminā chaṭṭhena aṅgena samannāgato hoti.            Այն ընդունվում է պահպանելու համար
                                                                                     այս վեցերորդ կանոնի միջոցով:

 

'''Yāvajīvaṃ arahanto nacca-gīta-vādita-visūka-dassana-mālā-gandha-vilepana-dhāraṇa-maṅḍana-vibhūsanaṭṭhānaṃ pahāya nacca-gīta-vādita-visūka-dassana-mālā-gandha-vilepana-dhāraṇa-maṅḍana-vibhūsanaṭṭhānā paṭiviratā.

Նա ասում է ` “Ամբողջ կյանքի ընթացքում Արխատները խուսափում են պարերից, երգելուց, երաժշտությունից, զվարճալի միջոցառումների այցելությունից, լույսերի կրումից, մարմինը գեղեցկացնելու համար օծանելիքից և կոսմետիկայից:
 

Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ              Այդպես և ես այսօր կհրաժարվեմ
nacca-gīta-vādita-visūka-dassana-mālā-                   պարերից, երգերից, երաժշտությունից,
gandha-vilepana-dhāraṇa-maṅḍana-                        զվարճալի միջոցառումների
vibhūsanaṭṭhānaṃ pahāya nacca-gīta                       այցելությունից, լույսերի կրումից,
-vādita-visūka-dassana-mālā-gandha-                      մարմինը գեղեցկացնելու համար
vilepana-dhāraṇa-maṅḍana-                                     օծանելիքի և կոսմետիկայի
vibhūsanaṭṭhānā paṭivirato.                                       օգտագործումից:

Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho         Արխատների օրինակին հետևելով,
ca me upavuttho bhavissatīti.                                     ես կպահպանեմ Ուպոսատխան:”

Iminā sattamena aṅgena samannāgato hoti.              Այն ընդունվում է պահպանման
                                                                                      համար այս յոթերորդ կանոնի
                                                                                      միջոցով:

'''Yāvajīvaṃ arahanto                                                  Նա ասում է` “Արխատները իրենց
uccāsayanamahāsayanaṃ                                           ամբողջ կյանքի ընթացքում ապրում են,
pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭiviratā                 հրաժարվելով բարձր անկողիններից [9]
nīcaseyyaṃ kappenti : mañcake vā                            և մեծ տեղաշորից [10], խուսափելով
tiṇasanthārake vā.                                                       մեծ և բարձր անկողիններից: Նրանք  
                                                                                     քնում են ցածր կամ կոշտ անկողնու վրա
                                                                                     կամ խոտից փռոցի վրա:

 
Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ             
uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya
uccāsayanamahāsayanā paṭivirato nīcaseyyaṃ kappemi : mañcake vā tiṇasanthārake vā.
Այդպես և ես այսօր պետք է ապրեմ, հրաժարվելով մեծ և բարձր անկողիններից, խուսափելով մեծ և բարձր անկողիններից: Ես կքնեմ ցածր, կոշտ անկողնու կամ խոտից փռոցի վրա:
 

 
Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca
me upavuttho bhavissatīti.
Հետևելով այս կանոնին, Արխատների օրինակով, ես կպահպանեմ Ոիպոսատխան:”

 
Iminā aṭṭhamena aṅgena samannāgato hoti.
Այն ընդունվում է պահպանման այս ութերորդ կանոնի միջոցով:
 

 
Evaṃ upavuttho kho, visākhe,
aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro.

Ահա այսպես, օ Վիսակխա` ութ գործոն ունեցող Ուպոսատխա, երբ նա ընդունված է պահպանման համար, բերում է այնպիսի մեծ պտուղ, այնպիսի մեծ օգուտ, այնպես վառ փայլում է, այնպես լայն տարածվում է:

 
''Kīvamahapphalo hoti, kīvamahānisaṃso, kīvamahājutiko, kīvamahāvipphāro?
“Այնպես մեծ է այդ պտուղը: Այնպես մեծ է այդ օգուտը: այնքա լայն է այն տարածվում:

Seyyathāpi, visākhe, yo imesaṃ soḷasannaṃ         “Նույնիսկ եթե, օ Վիսակխա, որևէ
mahājanapadānaṃ pahūtarattaratanānaṃ               մեկը տիրապետում է իշխանությամբ,
issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreyya,                            թագավորում է [11] և ղեկավարում է
seyyathidaṃ :  aṅgānaṃ magadhānaṃ                16 մեծ երկրներին, օժտված յոթ
 kāsīnaṃ kosalānaṃ vajjīnaṃ mallānaṃ                 զարդերով [12], օրինակ Անգա,
cetīnaṃ vaṅgānaṃ kurūnaṃ pañcālānaṃ              Մագատխա, Կասի, Կոսալա, Վաջի,
macchānaṃ sūrasenānaṃ assakānaṃ                      Մալլա, Չետի, Վանսա, Կուրե, Պանչալա,
avantīnaṃ gandhārānaṃ kambojānaṃ,                  Մաչչա, Սուրասենա, Ասսակա, Ավանտի,
aṭṭhaṅgasamannāgatassa uposathassa etaṃ             Գանդխարա և Կամբոջա, այն չարժի
kalaṃ nāgghati soḷasiṃ.                                           նույնիսկ տասնվեցերրորդ մասը
                                                                                   ընդունված պահպանման համար ութ
                                                                                   գործոնանի Ուպոսատխայի:

 
Taṃ kissa hetu?
Ինչու:

 
Kapaṇaṃ, visākhe, mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.
Մարդկանց վրա իշխանությունը աննշան է համեմատած երկնային աշխարհների երանության հետ:

''Yāni, visākhe, mānusakāni paññāsa vassāni,          “Այն է Վիսակխան, որ մարդկանց մոտ
cātumahārājikānaṃ devānaṃ eso eko                       50 տարի, Չորս աստված – արքաների
rattindivo.                                                                    աշխարհի բնակիչների մոտ այն
                                                                                      կազմում է մի օր:

Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso.                                   Նրանց ամսում կա 13 այդպիսի օր:

Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo.                Նրանց տարում 12 այպիսի ամիս է:

 
Tena saṃvaccharena dibbāni pañca vassasatāni cātumahārājikānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ.
Կյանքի տևոզությունը աստվածների այդ Չորս աստված – արքաների աշխարհում կազմում է 500 այդպիսի տարի:

 

Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ
idhekacco itthī vā puriso vā
aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ
devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya.

Ահա ինչոր կին կամ տղամարդ, ընդունելով պահպանման համար այս ութ գործոն ունեցող Ուպոսատխան, մարմնի քայքայումից հետո, մահից հետո, կարող է վերածնվել Չորս աստված – արքաների աշխարհում: Այդպիսի դեպքեր հայտնի են, Վիսակխա:
 

 
Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya bhāsitaṃ : 'kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.

Ահա ինչի համար ես ասեցի` “Իշխանությունը մարդկանց վրա աննշան է համեմատած երկնային աշխարհների երանության հետ:”:

 
''Yaṃ, visākhe, mānusakaṃ vassasataṃ,
tāvatiṃsānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo.

“Այն է Վիսակխան, որ մարդկանց մոտ 100 տարին, կազմում է մի օր Երեսուն Երեք Աստվածների երկնքում ապրողի մոտ:

 
Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso.                                    Նրանց ամսում 30 այդպիսի օր է:

Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo.                 Նրանց տարում 12 այդպիսի ամիս է:

 
Tena saṃvaccharena vassasahassaṃ                           Կյանքի տևողությունը Երեսուն Երեք
tāvatiṃsānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ.                     Աստվածների աշխարհում կազմում է
                                                                                      1000 այդպիսի տարի: [13]

Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ               Ահա ինչ որ կին կամ տղամարդ,
idhekacco itthī vā puriso vā                                        ընդունելով պահպանման համար
aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ                            այդ ութ գործոնանի Ուպոսատխան,
 
upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ
maraṇā tāvatiṃsānaṃ
devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya.

մարմնի քայքայումից հետո, մահից հետո, կարող է վերածնվել Երեսուն Երեք Աստվածների աշխարհում: Այդպիսի դեպքեր հայտնի են, Վիսակխան:

 
Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya bhāsitaṃ : 'kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.

Ահա ինչի մասին եմ ես ասել` “Իշխանությունը մարդկանց վրա աննշան է համեմատած երանության հետ երկնային աշխարհների:”:

''Yāni, visākhe, mānusakāni dve                                “Այն է Վիսակխան, որ մարդկանց մոտ
vassasatāni, yāmānaṃ devānaṃ eso eko                    200 տարին, կազմում է մի օր երկնային
 rattindivo.                                                                   Յամա աստվածների մոտ ապրողի
                                                                                      համար:”:

Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso.                                  Նրանց ամսում երեսուն այդպիսի օր է:

Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo.               Նրանց տարում տասներկու այդպիսի
 saṃvaccharo.                                                              ամիս է:

Tena saṃvaccharena dibbāni dve                              Կյանքի տևողությունը Յամա
vassasahassāni yāmānaṃ devānaṃ                            աստվածների աշխարհում կազմում է
āyuppamāṇaṃ.                                                            2000 այդպիսի տարի:

Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ              Ահա ինչ որ կին կամ տղամարդ,
idhekacco itthī vā puriso vā                                       ընդունելով պահպանման համար
aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ                           այս ութ գործոնանի Ուպոսատխան,
upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā                  մարմնի քայքայումից հետո, մահից
yāmānaṃ devānaṃ sahabyataṃ                                կարող է վերածնվել Յամա հետո,
upapajjeyya.                                                                աստվածների աշխհարհում: Այդպիսի
                                                                                     դեպքեր հայտմի են, Վիսակխան:

Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya                     Ահա ինչի հանդեպ ես ասել եմ`
bhāsitaṃ : 'kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ                  “Իշխանությունը մարդկանց վրա
dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.                                     աննշան է համեմատած երանության հետ
                                                                                     երկնային աշխարհների:

''Yāni, visākhe, mānusakāni cattāri                           “Այն է Վիսակխան, որ մարդկանց
vassasatāni, tusitānaṃ devānaṃ eso                          մոտ 400տարին, կազմում է մի օրը
eko rattindivo.                                                            Տուսիտա երկնքում ապրողի մոտ:

Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso.                                 Նրանց ամսում երեսուն այդպիսի օր է:

Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo.              Նրանց տարում տասներկու այդպիսի
                                                                                     ամիս է:

Tena saṃvaccharena dibbāni cattāri                         Կյանքի տևողությունը Տուսիտա
vassasahassāni tusitānaṃ devānaṃ                            աստվածների աշխարհում
āyuppamāṇaṃ.                                                            4000 այդպիսի տարի է:

 
Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ
idhekacco itthī vā puriso vā
aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tusitānaṃ devānaṃ
sahabyataṃ upapajjeyya.
Ահա ինչ որ կին կամ տղամարդ, ընդունելով պահպանելու համար այդ ութ գործոնանի Ուպոսատխան, մարմնի քայքայումիս հետո, մահից հետո, կարող է վերածնվել Տուսիտա աստվածների աշխարհում: Այդպիսի դեպքեր հայտնի են, Վիսակխան:
Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya bhāsitaṃ : 'kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.

Ահա ինչի հանդեպ ես ասեցի` “Իշխանությունը մարդկանց վրա աննշան է համեմատած երկնային աշխարհների երանության հետ:

''Yāni, visākhe, mānusakāni aṭṭha                              “Այն է Վիսակխան, որ մարդկանց
vassasatāni, nimmānaratīnaṃ devānaṃ                     մոտ 800 տարին, կազմում է մի օր
eso eko rattindivo.                                                       Նիմմանարատի աստվածների երկնքում
                                                                                      ապրողի մոտ:

Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso.                                 Նրանց ամսում երեսուն այդպիսի օր է:

Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo.              Նրանց տարում տասներկու այդպիսի
                                                                                     ամիս է:

Tena saṃvaccharena dibbāni cattāri                         Կյանքի տևողությունը Նիմմարանատի
vassasahassāni tusitānaṃ devānaṃ                            աստվածների աշխարհում
āyuppamāṇaṃ.                                                            8000 այդպիսի տարի է:

 
Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ
idhekacco itthī vā puriso vā
aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tusitānaṃ devānaṃ
sahabyataṃ upapajjeyya.
Ահա ինչ որ կին կամ տղամարդ, ընդունելով պահպանելու համար այդ ութ գործոնանի Ուպոսատխան, մարմնի քայքայումից հետո, մահից հետո, կարող է վերածնվել Նիմմանարատի աստվածների աշխարհում: Այդպիսի դեպքեր հայտնի են, Վիսակխան:

Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya                      Ահա ինչի հանդեպ ես ասեցի`
bhāsitaṃ : 'kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ                  “Իշխանությունը մարդկանց վրա
dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.                                     աննշան է համեմատած երկնային
                                                                                     աշխարհների երանության հետ:”:

''Yāni, visākhe, mānusakāni soḷasa vassasatāni,       “Այն է Վիսակխան, որ մարդկանց
paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ eso eko             մոտ 1600 տարին, կազմում է մի օր
rattindivo.                                                                    Պարանիմմիտավասավատտի
                                                                                      աստվածների երկնքում ապրողի մոտ:

Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso.                                 Նրանց ամսում երեսուն այդպիսի օր է:

Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo.              Նրանց տարում տասներկու այդպիսի
                                                                                     ամիս է:

Tena saṃvaccharena dibbāni cattāri                         Կյանքի տևողությունը
vassasahassāni tusitānaṃ devānaṃ                            Պարանիմմիտավասավատտի āyuppamāṇaṃ.                                                             աստվածների աշխարհում
                                                                                      16000 այդպիսի տարի է:

Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ              Ահա ինչ որ կին կամ տղամարդ,
idhekacco itthī vā puriso vā                                       ընդունելով պահպանելու համար այդ
aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā        ութ գործոնանի Ուպոսատխան, մարմնի
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā                                     քայքայումից հետո, մահից հետո, կարող
paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ                          է վերածնվել
sahabyataṃ upapajjeyya.                                            Պարանիմիտավասավատտի
                                                                                      աստվածների աշխարհում: Այդպիսի
                                                                                      դեպքեր հայտնի են, Վիսակխան:

Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya                      Ահա ինչի հանդեպ ես ասեցի`
bhāsitaṃ : 'kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ                   “Իշխանությունը մարդկանց վրա
dibbaṃ sukhaṃ upanidhāyāti.                                   աննշան է համեմատած երկնային
                                                                                     աշխարհների երանության հետ:”:

 
''Pāṇaṃ na haññe na cadinnamādiye,
Musā na bhāse na ca majjapo siyā. Abrahmacariyā virameyya methunā,
Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ.. ''Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare, Mañce chamāyaṃ va sayetha
santhate. Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ,
Buddhena dukkhantagunā pakāsitaṃ..

“Մի սպանեք կենդանի `ակներին, մի վերցրեք այն, ինչը տրված չէ ձեզ, մի ստեք, մի օգտագործեք ոգելիցը, խուսափեք սեռական կապերից և անբարոյականությունից, գիշերը մի կերեք չնախատեսված սնունդ, մի կրեք լույսեր և մի օգտվեք օծանելիքից, քնեք ներքնակի վրա` փռված գետնին` ահա իչն է կոչվումՈւպոսատխա, որին սովորեցնում է Բուդդան` հասած տանջանքների դադարեցմանը:

 
''Cando ca suriyo ca ubho sudassanā, Obhāsayaṃ anupariyanti yāvatā. Tamonudā te pana antalikkhagā, Nabhe pabhāsanti disāvirocanā.. ''Etasmiṃ yaṃ vijjati antare dhanaṃ, Muttā maṇi veḷuriyañca bhaddakaṃ. Siṅgīsuvaṇṇaṃ atha vāpi
kañcanaṃ, Yaṃ jātarūpaṃ haṭakanti vuccati.. ''Aṭṭhaṅgupetassa uposathassa, Kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ. Candappabhā tāragaṇā ca sabbe.. ''Tasmā hi nārī ca naro ca sīlavā, Aṭṭhaṅgupetaṃ upavassuposathaṃ. Puññāni katvāna sukhudrayāni, Aninditā saggamupenti
ṭhānanti.. 
Գեղեցիկ փայլը, արտացելվող արևից ր լուսնից, վերացնող խավարը, երբ նրանք գնում են երկնակամարով, լուսավորող երկինքը և երկրի բոլոր կողմերը, և գանձերը նրանց միջև պարկած` մարգարիտ, բյուրեղ, փիրուզ, ոսկե բնակտորներ, ոսկե իրեր, ոսկե մետաղադրամներ և ոսկե ավազը համեմատած ութ գործոնանի ուպոսատխայի հետ, թեկուզև նրանց ուրախանում են, չարժեն և տասնվեցերորդ մասը: Դա նման է լուսնի փայլին ի համեմատ բոլոր աստղերի փայլի հետ: Իրականում

բարեգործ կինը և տղամարդը, ընդունած պահպանման համար ութ գործոնանի Ուպոսատխան և կուտակելով արժանիքները [14] , անձնական երջանկությունը ստեղծող, նրանք, անպիղծ են, վերածնվում են երկնային աշխարհներում:
 

Վեսսետտա Սուտտա (АН 8.44)

(Աշխարհիկ Վեսսետտան, լսելով այս քարոզը, երբ Բուդդան ավարտեց խոսելը, բացականչեց`)

 
''piyā me, bhante, ñātisālohitā
aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, piyānampi me assa ñātisālohitānaṃ dīgharattaṃ
hitāya sukhāya.
“Հարգարժան, եթե իմ երեխաները և բարեկամները ընդունեն պահպանման համար այդ ութ գործոնանի Ուպոսատխան, դա կբերեր օգուտ երկար ժամանակով:
 

 
Sabbe cepi, bhante, khattiyā... brāhmaṇā... vessā... suddā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, sabbesampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya.

Հարգարժան, եթե ազնվական զինվորները… բրախմանները… առևտրականները… բանվորները ընդունեն պահպանման համար այդ ութ գործոնանի ուպոսատխան, դա կբերեր իրենց օգուտ երկար ժամանակով:

 
''Evametaṃ, vāseṭṭha, evametaṃ, vāseṭṭha!
“Այդպես ել կա Վասետտա, Այդպես ել կա:

 
Sabbe cepi, vāseṭṭha, khattiyā... brāhmaṇā...
vessā... suddā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, sabbesampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya.

Եթե բոլոր ազնվազարմ զինվորները… բրախմանները… առևտրականները… բանվորները ընդունեն պահպանման համար այդ ութ գործոնանի Ուպոսատխան, դա կբերեր նրանց օգուտ և երջանկություն երկար ժամանակով:

 
Sadevako cepi, vāseṭṭha, loko samārako
sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā
sadevamanussā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ
uposathaṃ upavaseyyuṃ , sadevakassapissa
lokassa samārakassa sabrahmakassa
sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṃ hitāya sukhāya.
Վասետտխա, եթե աստվածները, Մարերը և Բրախմները, թափառականները և բրախմանները, արքաները և հասարակ մարդիկ ընդունեն պահպանման համար այդ ութ գործանանի Ուպոսատխան, դա կբերեր նրանց օգուտ և երջանկություն երկար ժամանակով:

 
Ime cepi, vāseṭṭha, mahāsālā
aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, imesampissa mahāsālānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Ko pana vādo manussabhūtassāti!

Վասետտխա, եթե նույնիսկ այդ հսկա ծառերը Սալայի, տիրապետեին գիտակցությանը, կընդունեին այդ ութ գործոնանի Ուպոսատխան, դա կբերեր իրենց օգուտ և երջանկություն երկար ժամանակով, էլ ինչ ասել մարդկանց մասին:”

Ծանոթություն

1. Վիսակխան – շատ առատաձեռն աշխարհիկ կին է, որը ի շնորհիվ Դխամմայի մաքուր լսմանը, դարձել է Հոսքի Մեջ մտած (sotāpanna): Հավանաբար, այդ քարոզը լսելու ժամանակ նա արդեն եղել է ազնվական անհատ (ariya):
2. aṅga` բառացի մաս, գործոն, պրակտիկա: Այստեղ դրա տակ ինկատի է առնվում ութ կանոնների պահպանումը:
3. “Այստեղ” բառը նշանակում է “այս ուսմունքի մեջ” այսինքն Բուդդայի ուսմունքի մեջ:
4. lajjī – նա է, ով օժտված է ամոթով (hiri) և վախով (ottappa) վատը կատարելուց: Այս երկու որակները անվանում են “աշխարհի պահակներ:”
5. saccasandhā` նրանք պահպանում են ճիշտը:
6. thetā` բառացի “կարծր, ամրացած”, իսկ կոնկրետ բացառիկ ճշմարիտի փորցով:
7. paccayikā` ճշմարտություն, որը իմացված է ի շնորհիվ հասկանալուն նրա պայմանավորված առաջացման:
8. Վանականները չեն ուտում կոշտ սնունդ կեսօրօշից մինչև լուսաբաց:
9. Բարձր տեղաշոր ասելով ինկատի է առնվում շքեղ մահճակալներ, փափուկ և լավ զսպանակված:
10. Մեծ տեղաշոր նշանակում է երկտեղանի մահճակալ:
11. rajjaṃ` բառացի “արքայություն”, ինչը նշանակում է մեծ իշխանություն:
12. Յոթ գանձեր` ոսկի, արծաթ, մարգարիտ, բյուրեղապակի, փիրուզա, ադամանդ, մարջան:
13. Եթե վերահաշվել մեր, մարդկային տարիները, ապա աստվածները Չորս աստված – արքաների երկնքում ապրում են 9000000 տարի, Երեսուն Երեքի երկնքում` 36000000 տարի, իսկ Յամայի երկնքում 144000000 տարի, Տուսիտտայի երկնքում 576000000 տարի, Նիմմանարատի երկնքում 2304000000 տարի, Պարանիմմիտավասավատտայի երկնքում 9216000000 տարի: Մարդու կյանքը կազմում է մի օրվանից ոչ շատ Երեսուն Երեքի երկնքի աստծո համար:
14. արժանիքներ (puñña)` լավ կարմա, որը մաքրում է մարդու միտքը, իրականացնող բարրեբեր արարքներ, այնպիսի որպիսիք են անշահախնդիր զոհաբերությունն է, բարոյական վարքն է և մեդիտացիան:

 

Яндекс.Метрика